اعتلای فرهنگ ICT و برنامه توسعه

تاريخ:10 مهر 1388

امروزه پیچیدگی عوامل و شاخص‌های موثر در توسعه به حدی است كه كارشناسان را در تعیین الگوی مناسب به منظور رشد و تكامل جامعه با اشتقاق تفكر روبرو ساخته است. بررسی جوامع مترقی و یا در حال رشد لزوم بكارگیری ابزار مناسب در اعتلای فرهنگ IT را یكی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین راهبردهای آن جامعه درنظر می‌گیرد، به همین دلیل وقتی سخن از توسعه ارتباطات به میان می‌آید توسعه IT و سرویس‌های مكانیزه در راس امور قرار خواهد داشت.

اهمیت آموزش خصوصاً در سنین نخست به حدی است كه تاثیر فزاینده آن را در جهت نیل به توسعه پایدار را نمی‌توان نادیده انگاشت. از طرفی دیگر توجه به توسعه محتوای مناسب اطلاعاتی و اهتمام به آن از منظر تكنولوژیك می‌تواند راهگشای بسیاری از موانع و مشكلات جامعه فارغ از نوع آن باشد. آنچه جامعه كنونی ما را در سیطره ابزارهای اطلاعاتی و ارتباطی درگیر نموده است، عدم آشنایی كافی آحاد جامعه در بكارگیری كامپیوتر و علوم مرتبط می‌باشد، امروزه كامپیوتر نقش خود را به عنوان یك ابزار تجملی در برخی از خانوارهای ایرانی باز نموده و متاسفانه نادیده گرفتن این موضوع كه این ابزار می‌تواند نقش به سزایی در توسعه جامعه داشته باشد، منجر به انحراف اخلاقی نیز شده است.

وقتی سخن از توسعه اطلاعاتی به میان می‌آید نقش دست‌اندركاران از دولت گرفته تا بخش خصوصی بسیار حائز اهمیت است، چرا كه جایگاه و نقش هر یك در تولید اطلاعات، بكارگیری آن به نحوه مطلوب در روند رشد جامعه در قالبی نظام یافته كاملاً مشهود می‌باشد. نرخ رشد و ضریب نفوذ اینترنت در طی سالیان گذشته در كشورمان از یك طرف، جوانی هرم سنی جامعه از طرف دیگر هر یك به نوبه خود در توسعه فرهنگ اینترنتی كشورمان تاثیرگذار بوده است. 

در این میان كمبود محتوای مناسب اینترنتی مبتنی بر الگوهای بومی جامعه و نیازمندی‌های آن باعث گشته تا اغلب استفاده‌كنندگان درصدد نیل به استفاده از كامپیوتر صرفاً به منظور یك ابزار سرگرمی سوق پیدا نمایند و در این میان نیز مهارت علمی و عملی مورد نیاز خود را به جرگه فراموشی بسپارند. در این میان هزینه سنگین مبادله اطلاعات بر عهده چه دستگاهی است؟ و تحت چه سیستم نظارتی؟ با توجه به مشكلات عدیده فعلی مسئله آموزش و مفهوم عام آن كه مبتنی بر دادوستد اطلاعات در بسترهای مختلف انتقال داده می‌باشد، كم‌رنگ‌تر از گذشته مطرح شده است و همواره سخنی در حد این مقاله به اذهان عموم و مخاطبین خود نرسیده و كمتر باعث ایجاد حركتی نو شده است.

این امر در حالیست كه جوامع رو به ترقی در مرحله‌ای جلوتر از  ما قرار دارند و آن مرحله عمل به شعارهاست. تولید، پردازش و توزیع اطلاعات حق شهروندی محسوب شده و شهروند مسیری جزء رشد اطلاعاتی نخواهد داشت. ابزارهای تكنولوژیك در خدمت توسعه اطلاعاتی آنچنان فعالیت می‌كنند كه لذت یكسانی را فرا روی تك‌تك آحاد جامعه در بكارگیری آن قرار می‌دهد، به گونه‌ای كه هریك از افراد جامعه مرزبندی خاصی را در هنگام استفاده از ابزارهای مكانیزه در خانواده خویش متصور بوده و همگی در نهایت درمسیر تكاملی خویش می‌توانند گام بردارند.

اگر بخواهیم كاركرد توسعه فرهنگ فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) را به صورت شماتیك در یك جامعه دانایی محور مورد تحلیل و توجه قرار دهیم بایستی به دو مولفه كمی و كیفی در توسعه اطلاعات توجه نماییم. در واقع توسعه اطلاعات وقتی می‌تواند بسترهای مناسبی برای ایجاد یك جامعه دانش محور فراهم نماید كه از نظر اطلاعاتی هم به رشد طولی جامعه كمك كند و هم در رشد عرضی جامعه گام بردارد.

به عبارت دیگر وقتی از شاخص‌های كمی در یك جامعه دانش محور صحبت می‌شود توجه اصلی معطوف به رشد طولی آن جامعه است كه در این میان نقش رسانه‌های تخصصی علیرغم مشكلات موجود در كشورمان بسیار حائز اهمیت بوده و می‌باشد و در هنگامی كه صحبت از رشد عرضی جامعه در معقوله IT می‌باشد این امر شامل گسترش فرهنگ IT در گروه‌های سنی متفاوت خواهد بود كه به طور یقین با افزایش و توسعه فرایندهای آموزشی و هدایت سیستماتیك آن جامعه مسیر تعالی و رشد در توسعه اطلاعاتی آن جامعه در ابعاد متفاوت متحول خواهد شد.

مهمترین تاثیر و كاركرد چنین سیستم‌هایی كه به منظور توسعه اطلاعاتی طراحی و تعریف می‌شوند در گام اول بازخورد مثبتی است كه عاید خود این سیستم‌ها می‌شود، به این صورت كه هرگاه فرایندهای آموزشی با هدف توسعه اطلاعاتی جامعه، اطلاعات را با نظم سیستماتیك خود پالایش نمود و در اختیار كاربر واقعی خود قرار داد درواقع سطح اطلاعاتی یكی از عناصر تشكیل دهنده آن جامعه را افزایش داده و به وی در انتقال سیستم فعلی به لایه‌های پایین‌تر خود كمك می‌نماید، ایجاد این چرخه به گونه‌ای است كه كاربر به صورت خودكار در مسیر ارتقاء عملی خویش برآمده و یقیناً تاثیر قابل توجهی در اعتلای آن جامعه در تمامی ابعاد توسعه گام خواهد گذاشت، این مسئله با توجه به اثرات اقتصادی موضوع توسعه آموزش و اطلاعات در جوامع مایل به سوی دانش محور شدن می‌تواند بسیار موثر باشد زیرا از حداكثر پتانسیل اطلاعاتی موجود در جامعه در این موارد استفاده شده و نیاز به تكرار و بازآموزی مجدد كاهش پیدا خواهد كرد. 

از این رو نقش آموزش در سیستم‌های مدیریت یافته در ابتدا بسیار با اهمیت تلقی می‌گردد، البته با توجه به بكارگیری این سیستم تولید نیروی فعال دانش محور زمینه لازم را در بسط فرهنگ اطلاعات و ارتباطات تا حد زیادی بهبود خواهد بخشید. ترغیب بخش خصوصی در تولید محتوای مناسب در جامعه فعلی كشورمان كه یكی از جوامع رو به رشد تلقی می‌شود و حمایت دست‌اندركاران در امر سرمایه‌گذاری در این خصوص یقیناً باعث تعالی اهداف كلان كشورمان خواهد شد.

بازنگری وضعیت فعلی چشم‌انداز نامناسبی از توسعه فرهنگ اطلاعات و ارتباطات برای كشورمان رقم می‌زند و جا دارد تا با بكارگیری مكانیسم‌های موثر و كوتاه‌مدت زمینه لازم برای ترغیب بخش خصوصی به منظور ورود گسترده‌تر به عرصه آموزش فرهنگ IT در كنار دولت فراهم گردد. توسعه ICT روستایی، ایجاد زمینه‌های لازم برای یادگیری مجازی و سهولت آن در كنار صرفه‌جویی در هزینه‌های كلان اقتصادی با برپایی كلاس‌های مجازی و انتقال علم از طریق آموزش الكترونیكی (E-learning) به صورت online مزایای بسیاری را برای همگان فراهم خواهد نمود.

از جمله آنها استفاده از كتابخانه‌های الكترونیكی انتقال هر نوع مقاله و موضوع علمی و ... می‌باشد كه مدتهاست در سراسر دنیا در جوامع متفاوت مورد بهره‌برداری قرار گرفته و لیكن هنوز در كشور ما جای رشد بسیاری دارد. شاید بتوان با كاهش دادن موانع توسعه بخش خصوصی و مكانیزم نظارتی مناسب از سوی دولت و آزادسازی منابع ضریب نفوذ بهتری را در جامعه جوان خویش بیابیم و سهم مناسب‌تری از سبد اقتصادی هر خانوار ایرانی را به لزوم بكارگیری مناسب از ابزارهای مكانیزه و اینترنت اختصاص دهیم.

* مدیرعامل شركت رهام داتك