در حال حاضر كشورمان به بهشت نرمافزارهای قفل شكسته خارجی تبدیل شده است و انواع و اقسام نرمافزارهای مورد نیاز كاربران اعم از خانگی و شركتی را میتوان با پرداخت هزینه ناچیزی به دست آورد و از این جهت بازار تولید بستههای نرمافزاری در كشور كلا تعطیل است و تنها در بخشهای محدودی از قبیل نرمافزارهای مالی اداری و آموزشی هنوز نقطه امیدی وجود دارد كه البته آن نیز به دلیل عدم رعایت حقوق مالكیت معنوی توسط عدهای سودجو همواره مورد تهدید بوده و میتوان گفت كه هزینه تولید را حدودا 20 درصد افزایش میدهد زیرا شركت تولیدكننده علاوه بر هزینه سربار قفلگذاری باید تبعات كار نكردن قفل در حین اجرا نزد مشتری را نیز جوابگو باشد كه نیاز به پشتیبانی قویتری دارد.
البته در همه جای دنیا نرمافزارهای قفلشكسته وجود دارد ولی فرق آن در كشورهای توسعه یافته این است كه حداقل پشت ویترین مغازهها عرضه نمیگردد و كاربر نوجوانی كه حاضر شده قیمت یك رایانه مثلا 600 هزار تومانی را بدهد متقاعد میشود كه حداقل 10 درصد هزینه خرید رایانه نیز بابت نرمافزارهای آن بپردازد، در حالی كه در بازارهای ما فروشندگان سختافزار كاربر ساده دل را به صراط غیر مستقیم هدایت كرده و هر چه كه سختافزار را گرانتر دادهاند در عوض آموزش میدهند كه پول پای نرمافزار ندهند و از سیدیهای مجموعه قفل شكسته استفاده كند.
به هر حال عوامل زیادی وجود دارد كه وضعیت بازار ما را به این صورت كشانده است كه مهمترین آنان را میتوان عدم آموزش در حوزه فرهنگ استفاده از نرمافزار و همینطور بیمسئولیتی دولت در زمینه تنظیم بازار مصرف نام برد و قطعا در درازمدت زیرساختهای تولید نرمافزار كشور صدمه جدی دیده و عملا بازار به سمت مصرف محصولات خارجی قفل شكسته هدایت میشود و متخصصین نرمافزار كشور نیز مهاجرت كرده و برای همان شركتهایی كار خواهند كرد كه محصولاتشان در بازار خارجی رسما فروش میرود و در داخل كشور قفل شكسته آن مصرف میشود.
حسن این روند در داخل كشور برای شركتهای خارجی این است كه تبلیغات مجانی برای محصولاتشان میشود و اگر روزی خدای ناكرده دولت تصمیم به رعایت حقوق مالكیت معنوی جهانی بگیرد، آنگاه روز برهكشان آن شركتها فرا رسیده و تازه برای وضعیت فعلی نیز تیم پشتیبانی قرار نمیدهند و در نتیجه هزینههای نگهداری نرمافزار قفل شكسته را باید كاربران داخلی به انواع فروشگاهها بپردازند زیرا هر كدام این مراكز خدمات نرمافزاری برای خود ترفندی دارند كه دیگری نمیداند!!!
در حال حاضر محصولات آموزشی و نرمافزارهای مالی اداری تولید كشورمان در بازارهای پایتخت افغانستان به وفور دیده میشود و این نشان از وجود ظرفیت صادراتی در این حوزه است ولی مدیریت بازاریابی بینالمللی ما هیچ فكری برای توسعه آن نمیكند، زیرا وقتی به زیرساخت تولید نرمافزار كشور نیم نگاهی میاندازد متوجه میشود كه بازار ساخته شده موقتی بوده و مانند خیلی از بازارها كه بعد از ساخت آن دو دستی به رقبای نه چندان قوی واگذار كردیم، این نیز واگذار خواهد شد و امیدی نیست زیرا آب از سرچشمه گلآلود است وگرنه در حوزه صادرات نرمافزار ظرفیتهای خوبی از جمله زبان و تمدن مشترك، مذهب تشیع برای كشورهای همجوار وجود دارد و تازه به دلیل مشكلات سیاسی با كشورهای غربی میتوانیم تولید محصولات امنیتی را برای كشورهای آمریكای جنوبی و آسیای دور كه موافق سیاستهای ضدغربی ما هستند نیز آغاز كنیم.
عدم رعایت حقوق مالكیت معنوی علاوه بر صدمه به تولیدكننده نرمافزار به كاربران نیز صدمات زیادی میزند كه از آن جمله میتوان به كم سوادی كاربران ایرانی نسبت به طیف گستردهای از نرمافزارها اشاره كرد به طوری كه معلومات كاربران ما به ازای هر نرمافزار عمقی نیم متری دارد و در واقع هیچگاه كاربر ایرانی سعی نمیكند با یك نرمافزار به طور كامل آشنا شود و از تواناییهای آن بهره ببرد و با به وجود آمدن چند مشكل نرمافزار را جایگزین كرده و از محصول دیگری استفاده میكند. به هر حال ساماندهی این وضع میتواند هم برای تولیدكننده منافع داشته باشد و هم كاربران بتواند از خدمات خوبی بهرهمند گردند و همینطور توزیع كننده با خیال راحتتر محصول را بفروشد و صادركننده نیز به دنبال به دست آوردن بازار بینالمللی برای محصولات داخلی باشد.
البته تا قبل از این كاربران خانگی روی رایانه خود اطلاعات ذیقیمتی نداشتند و در نتیجه خیلی به این موضوعات بها نمیدادند ولی به دلیل ارزشمند شدن اطلاعات آنان درحال حاضر (حداقل عكسها و فیلمهای خانوادگی) كمكم كاربران را به فكر فرو برده است و به این نتیجه منطقی در حال رسیدن هستند كه موضوع نرمافزار جدی است و باید برای آن مدیریت و هزینه بكنند كه اگر این مطلب به خوبی پیش رود میتوان مجدد به رونق بازار تولیدات نرمافزاری امیدوار بود. برای مثال در سالهای 1370 طرح برچسب تاریخ انقضاء محصولات خوراكی توسط وزارت بهداشت الزامی شد ولی باتوجه به فرهنگ جامعه در آن زمان به آن بهاء لازم توسط مردم داده نمیشد و تولیدكنندگان و توزیعكنندگان نیز نگران هزینه اضافی و خطر برگشت محصول بودند.
ولی الحمدالله در حال حاضر هر سه گروه تولیدكننده و توزیعكننده و مصرفكننده وجود بر چسب انقضاء را ضروری میدانند و در صورت مخدوش شدن سیستم را دچار اشكال مینماید. همین امر باعث شده محصولات خوراكی و شوینده ما نیز در بازار خارج از كشور رونق خوبی داشته باشد كه قطعا تبلیغات جالب توجه آن را در سایتهای پخش كلیپ ویدیو مانند YouTube دیدهاید. در حال حاضر شركتهای تولیدكننده نرمافزار در داخل كشور گرایش به انجام پروژههای دولتی و یا گرفتن پروژه از خارج به صورت برونسپاری دارند و چنانچه شرایط تولید و صادرات به نفع آنان تغییر كند آمادگی ورود به تولید بستههای نرمافزاری را دارند و قطعا میتوانند پا به پای محصولات خارجی رقابت كنند زیرا دارای امتیازات مختلفی هستند كه محصولات خارجی نمیتوانند آن را به نحو احسن فراهم كنند، برای مثال تیم پشتیبانی كننده جوابگو و امكان درج درخواستهای مشتریان و ... .
در پایان امیدوارم همه دستاندركاران صنعت نرمافزار به جای دیدن منافع زودگذر فردی به منافع درازمدت جمعی نظر داشته باشند تا بتوانیم كشتی به گل نشسته تولید نرمافزار را حركت داده و به جایگاه واقعی خودش با توجه به ظرفیتهای خوبی كه در كشور وجود دارد برسانیم.
*رییس هیئتمدیره و مدیر نرمافزار شركت مهندسی مهران رایانه