اشاره: شهر الكترونیكی را شهری تعریف میكنیم كه در آن استفاده از فناوری اطلاعات به نحوی باشد كه بتوان از سفرهای غیرضروری، اجتناب كرد و غالب فعالیتها در بستر الكترونیكی انجام شود. یكی از ابزارهایی كه از فناوری اطلاعات بهره میبرد، تلفن همراه است. برخی اختراع تلفن همراه را یكی از مهمترین رویدادهای قرن و این وسیله را یكی از رسانههای بسیار مهم در سالهای اخیر میدانند. سرویس SMS یا پیامكوتاه را نیز میتوان یكی از مهمترین قابلیتهایی دانست كه در این شبكهها فراهم آمده و مورد استقبال غالب كاربران قرار گرفته است، این قابلیت عملاً امكان مبادله پیامهای متنی از طریق دستگاههای تلفن همراه میباشد.
این قابلیت نه تنها به طور مستقیم مورد استفاده كاربران شبكه تلفن همراه قرار میگیرد، بلكه باعث میشود تا بتوان خدمات متنوع دیگری را نیز از طریق دستگاههای تلفن همراه عرضه نمود. با هم نگاهی داریم بر كاربردهای سرویس پیام كوتاه و مزایای آن و كاركردهای این سرویس در شهر الكترونیكی. به اعتقاد تمامی كسانی كه در پیدایش پیام كوتاه در شبكههای تلفن همراه نقش داشتهاند موفقیتی كه امروز برای این سرویس مشاهده میشود به هیچ وجه در ابتدا قابل پیشبینی نبوده است البته این موفقیت را میتوان از آن كاربران دانست اگر قبول كنیم كه هر نسلی از فناوریها یك نقطه اوج دارد SMS را میتوان نقطه اوج نسل پیامرسانی متنی دانست.
مزایای سرویس پیامكوتاه
امكان ارسال و دریافت پیامكوتاه به طور همزمان با تماسهای تلفنی، امكان ارسال پیامكوتاه offline و امكان عرضه خدمات بر روی SMS را میتوان از مهمترین مزایای سرویس پیام كوتاه دانست كه با توجه به قیمت پایین آن میتواند بستر بسلر خوبی را برای ارائه خدمات مختلف در ساعات مختلف روز و از هر كجا فراهم مینماید.
شبكه نامرئی ارتباطی و اطلاعرسانی
ارسال پیامهای شخصی و خصوصی، كاركرد اولیه و اصلی پیامك است كه به دلیل استقبال گسترده اجتماعی از آن كاركردهای پیامرسانی جمعی، ایجاد ارتباطات انسانی، سرگرمی و تفنن، تبلیغات و ارتباط رسانهای نیز به این كاركرد اولیه اضافه شدهاند، اما در ایران پیامك به یك روش سخنپراكنی تمام عیار تبدیل شده است. كارشناسان مخابرات معتقدند طنز و فكاهی، مسایل اجتماعی، سیاسی، عشقی، تبلیغی، مذهبی، خرافی، اطلاعرسانی، ادبی، ورزشی عمده موضوعاتی است كه در SMSها در ایران ردوبدل میشود. آنها عمدهترین دلایل استقبال از SMS را صرفه اقتصادی، اطلاعرسانی آزاد، امنیت نسبی، پاسخگو بودن به نیاز سرگرمی جامعه میدانند. همچنین كارشناسان علوم ارتباطات سرعت عمل، دسترسی دائم، فراگیری مخاطبان و خصوصی بودن را كاركردهای رسانهای این فناوری میدانند.
در سالهای اولیه ورود SMS به ایران متاسفانه سرویسهای ارزشافزوده كمی در این بستر ارائه شد و جایگاه این رسانه در جامعه شناسانده نشد، اما با فعال شدن شركتهای CP (تامین كنندگان محتوا) محتواهای با ارزشی بر این بستر قرار گرفت و امروزه این وسیله میتواند جایگاه مهمی را در فعالیتهای روزمره ما بگیرد. یعنی میتوان گفت هر چه جلوتر میرویم كارآییهای این سیستم آشكارتر میشود؛ در ابتدا كه بیشتر محتوای طنز ردوبدل میشد ولی در حال حاضر هر كسی با توجه به نیاز خود از آن استفاده میكند. مثلا صداوسیما برای نظرخواهی و جواب مسابقات؛ بانكها برای پرداخت قبضها؛ سازمانهای تبلیغاتی برای پیامهای تبلیغی و ... . شاید اگر حالا نگاه دیگری به دنیای كاربران پیام كوتاه در سرتاسر دنیا بیانداریم، ظلمی را كه تا به حال در حق این سرویس به درد بخور در ایران شده است درك كنیم و درباره آن جور دیگری قضاوت نماییم. این سیستم میتواند خیلی از كارها را راحت كرده و جلوی خیلی از اتلاف وقتها را بگیرد.
كاركردهای سرویس پیام كوتاه
هزینه نسبتاً بالای ارتباطات تلفنی و تلفن همراه از یك سو و امكان تولید نرمافزار و سختافزاری كه بتواند در تلفنهای همراه پیامهای كوتاهی را منتقل كند، از سوی دیگر، موجب شد تا نسلی از تلفنهای همراه تولید شوند كه توان ارسال و دریافت پیامهای نگارشی و سپس صوتی را داشته باشند. در واقع سیستم پیام كوتاه (SMS) با دو بن پایه به صرفه بودن به لحاظ اقتصادی و فراهم شدن امكانات سختافزاری و نرمافزاری آن به عرصه ارتباطات پا گشود. SMS نه تنها در كشور ما كه در سراسر جهان كاركردهایی چندگانه دارد.
1 - SMS به مثابه ابزار تبلیغاتی: شاید این كاركرد، نخستین كاركرد SMS نباشد، اما هم اكنون یكی از پرشمارترین كاركردهای آن را تشكیل میدهد. در كشور ما بانكها، موسسات مالی و اعتباری، شركتهای خودروسازی، برخی از نشریات، فروشگاههای بزرگ و ... اقدام به تبلیغ كالا یا خدمات خود از طریق SMS میكنند. تقریباً روزی نیست كه گیرندگان پیامهای SMS یك یا چند پیام از اینگونه را دریافت نكنند. افزون بر این بسیاری از وزارتخانهها و سازمانهای بزرگ دولتی، نیمهدولتی و غیره از طریق روابط عمومیهای خود به تبلیغات صرف نه به قصد جذب مشتری، بلكه با هدف تبلیغات سیاسی درباره موضوع فعالیتشان از ابزار سامانه پیام كوتاه SMS بهره میگیرند. گاه فروش كالا یا خدماتی با تخفیفهای ویژه و در مدت معینی با نشان دادن SMS ارسال شده، به فروشندگان تبلیغ و ترویج میشود. به هر حال گیرنده پیام را به خرید كالا یا خدمات مشخصی ترغیب میكنند.
2 - SMS به مثابه ابزار اطلاعرسانی: شاید این كاركرد به لحاظ فراوانی، در پایینترین حد از شمار پیامهای ارسالی قرار داشته باشد. چنین به نظر میرسد كه این كاركرد خاص، میتواند گستردهتر و پرشمارتر شود و شاید علت كمشمار بودن آن، این باشد كه سازمانها و دستگاههایی كه با ارباب رجوع سروكار دارند، هنوز به امكانات گسترده این گونه اطلاعرسانی پی نبردهاند. به عنوان مثال؛ میتوان قطع آب و برق و وصل شدن مجدد آنها، خدمات بهداشتی، عملیات عمرانی در خیابانها و راهها، وضعیت جادهها و حتی مزایدهها و مناقصههای عمومی یا برنامههای فرهنگی گسترده را از طریق این ابزار ارتباطی، به اطلاع عموم رساند. البته امروزه سرویسهای بسیاری توسط اپراتورهای پیامكوتاه و یا شركتهای خصوصی در این زمینه ارائه میشود كه برخی از آنها عبارت است از: هواشناسی، لیست برنامههای تلویزیون و رادیو، لیست برنامه سینماها، تحولات قیمت ارز، طلا و سكه، تحولات سهام و قیمت آنها.
3 - SMS به مثابه ابزار خبررسانی: بسیاری از فروشندگان پیام، از طریق SMS اخبار دلخواه خود را به گیرندگان خاص (در این مورد یك یا چند نفر) ارسال میكنند. اخبار ارسال شده بر سه گونهاند؛
الف- اخبار خصوصی؛ اخباری كه مربوط به زندگی روزمره و احوال شخصی فرستنده پیام، یا گروه آشنایان و همپیوندان، همكاران، همسایگان و مانند اینهاست، گاه خبر ارسال شده مربوط به گیرنده پیام میشود. این خبرها ممكن است به لحاظ اجتماعی یا سیاسی و یا فرهنگی و اقتصادی برای عموم مردم ارزش چندانی نداشته باشد، اما احتمالاً برای فرستنده و گیرنده پیام حاوی ارزشهای مادی یا معنوی معینی است. حوزه تبادل این پیامها از حلقه آشنایان فرستنده و گیرنده پیام تجاوز نمیكند، با این حال شمار بسیاری از پیامهای ارسالی، حاوی اخباری جلب توجه كننده برای فرستنده و گیرنده پیام خبری است.
ب- خبرهای حوزه عمومی؛ مقصود از حوزه عمومی تمامی عرصههای سیاست، فرهنگ، اقتصاد و اجتماع است. اخبار ارسالی در این زمینه برای شمار بیشتری از مردم حاوی اهمیت و ارزشهای خبری است. به طور معمول اینگونه پیامها دست به دست میشوند و گستره نامعینی دارند. بدین معنی كه خبر خاصی از یك گوشی به گوشی دیگر ارسال میشود و از گوشی دوم به گوشی سوم و همین طور تا به آخر، معمولاً شیوه انتشار اینگونه خبرهاست كه به اصطلاح درختی است. خبر یا پیام اول ارسال میشود و سپس در شبكههای موازی و متقاطع ارتباطی از یك فرستنده به چندین گیرنده ارسال میشود، گیرندگان پیام این بار به عنوان فرستنده جز یا پیام خاص را به یك یا چند فرستنده دیگر ارسال میكنند.
ج- سرویس اخبار نشریات یا خبرگزاریها؛ ارسال سرخط اخبار نشریات و یا خبرگزاریها مسئلهای است كه چند مدتی است در ایران باب شده است. در این سیستم مشترك یا با پرداخت وجه و یا به طور افتخاری روزانه سرخط مهمترین اخبار آن بنگاه خبری را دریافت میكند. روزنامه همشهری و سایت ایتنا از نمونههای اجرا شده این سیستم در ایران است.
4 - SMS به مثابه ابزار نظرسنجی: صرفنظر از رسانه صدا و سیما كه به شكلی گسترده از این امكان ارتباطی بهره میگیرد، بسیاری از روزنامهها و نشریات ادواری، روابط عمومیهای سازمانها و دستگاههای دولتی و حتی بخش خصوصی از این امكان بهره میجویند. در این كاركرد، SMS ابزاری برای تبادل پیام نیست، بلكه گونهای ابزار ارتباطی یك سویه است كه در آن از عموم مردم خواسته میشود نظر خود را درباره موضوعی ابراز كنند. ابراز نظر میتواند به شكلی از پیش هدایت شده و با انتخاب یكی از گزینههای طرح شده در نظرسنجی باشد یا میتواند به شكل پیام كوتاه نظر فرستنده پیام درباره پدیدهای یا موضوعی خواسته شود كه در صورت دوم، بیش از آن كه عمل انجام شده نظرسنجی تلقی شود، نظرخواهی توصیف میگردد. مشهورترین نظرسنجیها از این دست در برنامه ورزشی 90 صورت میگیرد و از فرستندگان پیام خواسته میشود كه نظر خود را به صورت انتخاب یكی از دو یا سه یا چهار گزینه از پیش طرح شده، اعلام دارند.
5 - SMS به عنوان ابزار كار: برای نمونه به پلیس اشاره میكنیم. در تعدادی از كشورهای پیشرفته، از فناوریهای روز برای سهولت در كارها و بهینهكردن روالها استفاده میشود. شاخهای از این اقدامات، استفاده از بسترهای مخابراتی در راستای مكانیزه كردن كارهای پلیس است. نمونه این كار را در استفاده از سرویس پیام كوتاه در مكانیزه كردن سیستم پاركینگها و یا صدور خلافی خودرو در تهران خودمان شاهد بودیم، نمونه دیگر این كارها را به خصوص در كشورهای اروپایی شاهد بودیم. مثلاً در فنلاند با استفاده از قابلیت «پخش ناحیهای» یا Cell Broadcasting كه در استاندارد شبكههای مخابراتی GSM لحاظ شده است، اطلاعرسانی ترافیكی بزرگراهها در اسرع وقت انجام میشود. نمونه دیكر این مساله هم پزشكی است. تحقیقات نشان میدهد كه پیام كوتاه به بیماران یادآوری میكند تا فراموشی قرار ملاقاتهای خود با بیمارستان و پزشكان را حدود 30 تا 50 درصد كاهش دهند.
پیام كوتاه همچنین كمك بسیار شایانی در جهت كنترل بیماریهای مزمن نیز انجام میدهد، برای نمونه آمارهای قبلی نشان میداد كه تا سال 2025 در دنیا 300 میلیون نفر از بیماری دیابت رنج خواهند برد، اما با یك برنامه تدوین شده جهانی و یا منطقهای جهت ارسال آلارمهای هشدار دهنده برای جلوگیری از ابتلاء به این بیماری كه شامل نحوه تغذیه، لزوم چكاپ منظم، لزوم ورزش و بسیاری موارد دیگر میشود، میتوان تا حد زیادی ابتلاء به این بیماری را كاهش داد. سرویس سلامتی از طریق SMS امروزه سریعترین، راحتترین و ارزانترین نوع ارتباط با بیمار را در صنعت پزشكی و سلامت به ارمغان آورده چرا كه بنا بر تحقیقات انجام شده ارتباط مستمر با بیماران حتی پس از اتمام دوره درمان آنها از اهمیت بالایی برخوردار است. ارسال لحظه به لحظه گزارش وضعیت بیمار به خانواده وی، باعث همكاری نزدیكتر و دقیقتر بیمارستان با خانواده بیمار، برای بهبودی هر چه سریعتر بیمار در زمان حضور در بیمارستان است. همچنین پیام كوتاه، شركتهای داروسازی را قادر میسازد تا با یك ارتباط دوطرفه با مشتریان و بازتاب كیفیت محصولات، نحوه فروش خود را مدیریت كنند. بانكها هم یكی از مشتریان پروپاقرص این سرویس میباشند. بخشی از این سرویسها هم اكنون هم در ایران راهاندازی شده و قابل ارائه است.
مثالهایی برای برخی كاربردهای SMS
شهر الكترونیكی مجموعهای از سازمانهاست از مراكز آموزشی گرفته تا درمانی و پزشكی. ادارات و سازمانها و كارخانجات و فروشگاهها. در ادامه كاربرد SMS را در چند مورد متذكر میشوم، باشد كه استفاده صحیح از SMS بتواند ما را در پیادهسازی سازمانهای الكترونیك و نهایتاً شهر الكترونیكی یاری رساند.
كاربرد برای سازمانها و ادارات: ارسال خبر بخشنامهها و مصوبات به همكاران، اعلام جلسات كاری با همكاران و سازمانهای دیگر، اعلام خبرهای عمومی بر روی تلفن همراه، اعلام مناقصههای پیمانكاری، اعلام نمایندگیهای جدید، اعلام ارائه خدمات و محصولات جدید به مشتریان، ارسال پیام تبریك و تهنیت به مناسبتهای خاص
كاربرد برای نمایشگاهها: اعلام روز شروع نمایشگاه، اعلام روزهای كاری نمایشگاه، اعلام جلسات كاری برای مدیران و همكاران، اعلام سمینارهای كاری به همكاران و تامین كنندگان، ارسال خبرنامه شركت به همكاران و مشتریان، ارسال پیام تبریك و تهنیت به مناسبتهای خاص و تبلیغات انبوه برای محصولات بر روی تلفنهای همراه
كاربرد برای پزشكان: یادآوری و اطلاع رسانی زمان ملاقاتها، آزمایشات دورهای، مشاوره پزشكی، پیگیری و بازخور از مراجعین، اطلاعرسانی پزشكی به گروههای خاص، سمینارها و رزرو آنها و اطلاعرسانی پزشكان Un-call، اطلاعرسانی پرستاران و پرسنل بیمارستانی
كاربرد برای فروشگاهها: اعلام زمان حراجهای دورهای و فصلی، اعلام ارائه خدمات و محصولات جدید به مشتریان، اعلام نمایندگیهای جدید، اعلام محصولات جدید به بازاریابها و نمایندگان، اعلام قیمت محصولات به نمایندگان، اعلام قیمت محصولات به گروههای خاص، مشتریان و ... ، اعلام خبرهای عمومی بر روی تلفن همراه، ارسال پیام تبریك و تهنیت به مناسبتهای خاص
كاربرد برای آموزشگاهها: تبلیغات گسترده برای دورههای آموزشی و ... ، اعلام قیمت دورههای آموزشی و ... ، اعلام روز شروع كلاسها و دورهها، اعلام عدم برگزاری كلاس و یا تغییر ساعت آن، اعلام نمرات دانشجویان، اعلام جلسات كاری برای مدرسان، دانشجویان و ... ، ارسال پیام تبریك و تهنیت به مناسبت خاص و ارسال خبرنامه گروه آموزشی
كاربرد برای خبرگزاری: اطلاعرسانی اخبار بدون فوت وقت، اطلاعرسانی به گروههای كاری، خبرنگاران، گزارشگران و ... ، اعلام جلسات كاری، ارسال خبر، بخشنامهها و مصوبات به همكاران و... ، اعلام جلسات كاری با همكاران و سازمانها، اعلام خبر به گروههای كاری، اعلام درخواست همكاری و استخدام، اعلام سمینارهای كاری به همكاران، ارسال پیام تبریك و تهنیت به مناسبتهای خاص و اعلام خبرهای عمومی بر روی تلفن همراه.