رسانههای اجتماعی چه هستند؟
تاريخ:2 خرداد 1388
299 بازدید
ارسال برای دوستان
نسخه
چاپی
متن زیر ترجمه خلاصه و ساده شدهای از كتابی الكترونیكی با این عنوان است: «رسانههای اجتماعی چه هستند؟» رسانههای اجتماعی عنوانی است كه در سالهای اخیر به مجموعه سایتها و ابزارهایی اطلاق میشود كه در فضای ایجاد شده به وسیله رسانههای نوین از قبیل شبكههای ارتباطی، اینترنت و تلفنهای همراه، متولد شده و رشد پیدا كردهاند. این رسانههای جدید ویژگیهای ارتباطی متفاوتی با رسانههای سنتی یا قدیمیتر دارند. از این رو گاهی در مقابل رسانههای قدیمیتری از جمله تلویزیون، رادیو، كتاب و مطبوعات، برای رسانههای دنیای مجازی از عبارت رسانههای اجتماعی (social media) استفاده میشود.
آشنایی با پدیده رسانههای اجتماعی برای همه علاقهمندان فضای مجازی و دنیای وب میتواند جالب توجه باشد و به طور خاص برای كسانی كه در حوزههای رسانهها، ارتباطات، تبلیغات و بازاریابی فعالیت میكنند اهمیت بیشتری دارد. كتاب الكترونیكی «رسانههای اجتماعی چه هستند؟» كه خلاصه كوتاه و اندكی تغییر یافته (به جهت ساده و قابل فهم شدن متن) از آن در ادامه میآید، معرفی مقدماتی و اجمالی بر پدیده رسانههای اجتماعی دارد. این كتاب به وسیله آنتونی مایفیلد (Antony Mayfield) در مجموعه آی.كراسینگ (iCrossing) نوشته شده و نسخه پی.دی.اف آن در ۳۶ صفحه از طریق نشانی زیر قابل دریافت است: http://www.icrossing.co.uk/fileadmin/uploads/eBooks/What_is_Social_Media_iCrossing_ebook.pdf
رسانههای اجتماعی چه هستند؟
وبسایتها و ابزارهای دنیای مجازی كه روزگاری موضوعی جدید و حاشیهای محسوب میشدند حال به پدیدهای فراگیر تبدیل شدهاند. این ابزارها كه تحولات شبكههای ارتباطی هم در گسترش آنها نقش داشتهاند اینروزها از طریق «اینترنت همراه» هم به سادگی قابل دسترس هستند. به گروهی از رسانههای آنلاین كه در این فضای جدید متولد شدهاند عنوان رسانههای اجتماعی داده شده است. ثبت حدود ۱۱۰ میلیون وبلاگ كه از طریق سایت تكنوراتی پیگیری میشوند، مشاهده روزانه حدود ۱۰۰ میلیون ویدئو در سایت یوتیوب و نزدیك به ۱۲۳ میلیون عضو سایت فیسبوك، همگی نشانههای اهمیت فراوان پدیده رسانههای اجتماعی هستند. (آمار مربوط به ماههای پایانی سال ۲۰۰۸ است.)
تغییر مفاهیم تولید و توزیع رسانهای در سالهای اخیر در فضای مجازی مفاهیم تولید رسانهای و توزیع رسانهای دچار تغییراتی شدهاند كه متفاوت با مدل رسانههای سنتی است. این روزها دستگاههای كامپیوتر شخصی، دوربینهای دیجیتال، خطوط اینترنت پرسرعت و نرمافزارهای كامپیوتری متنوع با قیمت پایین و فراگیری بالا در دسترس تعداد زیادی از كاربران اینترنتی قرار گرفته است. به این ترتیب هر كاربر اینترنتی به راحتی و در مدت زمان چند دقیقه میتواند وبلاگ شخصی ایجاد كند و یا در انواع دیگر سایتها عضو شود و محتواهایی كه تولید كرده اعم از متن، عكس، صدا و ویدئو را به راحتی منتشر كند. پس تولید رسانهای در فرایندی متفاوت با رسانههای سنتی صورت میپذیرد و كاربران اینترنتی خود تولیدكننده محتوا در عرصه اینترنت محسوب میشوند. از سوی دیگر دنیای وب برای كاربران اینترنتی در مقام مصرفكننده هم دستاوردهای جدیدی را عرضه كرده است.
یكی از ابداعات جدیدی كه در سالهای اخیر دسترسی به وبلاگها و پادكستها را ساده كرده و نیروی جدید به رسانههای اجتماعی بخشیده، تكنولوژی آر.اس.اس (RSS) است. به كمك آر.اس.اس كاربران اینترنتی میتوانند مشترك وبلاگها و سایر سایتها و صفحات اینترنتی شوند و برای مشاهده محتواهای تولید شده نیازی به سر زدن روزانه به صدها سایت و صفحه اینترنتی نیست. كاربران از طریق افزودن خروجی آر.اس.اس سایتها و صفحات مورد علاقهشان به یك ابزار یا نرمافزار آر.اس.اس خوان (مانند گوگل ریدر) میتوانند بدون نیاز به مراجعه مستقیم، از بروزرسانیها پایگاههای اینترنتی مطلع شوند. بدین ترتیب فرآیند توزیع رسانهای هم صورت جدیدی به خود گرفته است.
ویژگیهای رسانههای اجتماعی رسانههای اجتماعی گروهی از انواع جدید رسانههای آنلاین هستند كه همه یا تعدادی از ویژگیهای زیر را دارند: ۱ - امكان مشاركت كردن: رسانههای اجتماعی ارسال بازخورد از سوی مخاطب و همكاری و همگامی با رسانه را تسهیل كردهاند و آن را تشویق میكنند. این رسانهها مرز و خطكشی بین رسانه و مخاطب را از بین بردهاند. ۲ - باز بودن: اغلب رسانههای اجتماعی برای مشاركت اعضا و دریافت بازخورد باز هستند. آنها رای دادن، كامنت گذاشتن و بهاشتراكگذاری اطلاعات را تشویق میكنند. بهندرت مانعی برای تولید و دسترسی به محتوا در این رسانهها وجود دارد. ۳ - ارتباط دو سویه: رسانههای سنتی عمل انتشار را انجام میدادند و محتوا را برای مخاطب ارسال میكردند، ولی در رسانههای اجتماعی فضایی برای گفتگو و محاوره دوطرف وجود دارد و جریان ارتباطی از حالت یكسویه به دوسویه تغییر پیدا كرده است. ۴ - شكلگیری جماعتهای آنلاین: رسانههای اجتماعی این امكان را برقرار میكنند كه جماعتها و گروهها بهسرعت شكل بگیرند و ارتباط موثری برقرار كنند. این جماعتهای آنلاین میتوانند حول علایق مشتركی مانند عكاسی، یك تیم ورزشی یا یك برنامه تلویزیونی شكل گرفته باشند. ۵ - توانایی برقراری ارتباط: اغلب شبكههای اجتماعی همیشه در حال گسترش اتصالات و ارتباطاتشان هستند و با سایتها، منابع و افراد دیگر پیوند برقرار میكنند. ممكن است این ویژگیها بهنظرتان آشنا بیایند.
اینها در واقع همانهایی هستند كه در سالهای گذشته به عنوان ویژگیهای آینده دنیای وب پیشبینی میشدند. در روزگاری نه چندان دور كارشناسان و صاحبنظران این خصوصیات را به عنوان ایدهآلهایی كه به كمك اینترنت محقق خواهند شد، مطرح كرده بودند. انواع رسانههای اجتماعی رسانههای اجتماعی را میتوان در هفت گروه دستهبندی كرد. شبكههای اجتماعی، وبلاگها، ویكیها، پادكستها، فرومها، كامیونیتیهای محتوایی و میكروبلاگها هفت نوع رسانههای اجتماعی محسوب میشوند. علاوه بر اینها برخی سایتهای «دنیای مجازی» از قبیل سكندلایف (Second Life) را هم گونه دیگری از رسانههای اجتماعی میدانند كه در سالهای آینده گسترش بیشتری خواهند داشت. شبكههای اجتماعی (Social Networks) به اعضایشان اجازه ساخت صفحات شخصی و برقراری ارتباط و شبكهسازی با دوستان آنلاین را میدهند. وبلاگها (Blogs) كه شناختهشدهترین نوع رسانههای اجتماعی محسوب میشوند، ژورنالهای آنلاینی هستند كه با محتواهای جدید كاربران بهروز میشوند. ویكیها (Wikis) سایتهایی هستند كه به كاربران اجازه اضافه كردن و ویرایش محتوا را میدهند و محتوای تولید شدهشان حاصل مشاركت اعضاست.
پادكستها (Podcasts) فایلهای صوتی و تصویری هستند كه با قابلیت مشترك شدن در اینترنت قرار داده شدهاند. فرومها (Forums) كه از دوران پیش از تولد مفهوم رسانههای اجتماعی فعالیت میكردند فضایی برای طرح بحث و گفتوگو در موضوعات مختلف محسوب میشوند. كامیونیتیهای محتوایی (Content Communities) امكان مدیریت و به اشتراكگذاری نوع خاصی از محتوا از قبیل عكس، فایل ویدئویی، متن یا لینك را فراهم میكنند. میكروبلاگها (Microblogging) كه تلفیقی از شبكههای اجتماعی و وبلاگهای كوچك هستند با محتواهای كوتاه كاربران بهروز میشوند. در ادامه در مورد هر كدام از انواع این رسانههای اجتماعی توضیحی ارائه خواهد شد. شبكههای اجتماعی كاربران اینترنتی از طریق عضویت در شبكههای اجتماعی میتوانند پروفایلها و صفحات شخصی برای خودشان بسازند. شبكههای اجتماعی از زنجیره به هم پیوستهای از پروفایلها تشكیل شدهاند و اعضا میتوانند در این محیط با دوستانشان در ارتباط باشند. كاربران میتوانند دوستان و آشنایان قدیمیشان را در شبكههای اجتماعی بیابیند، دوستان جدیدی پیدا كنند و همچنین دوستان خارج از این فضا را به برای پیوستن به شبكههای اجتماعی دعوت كنند.
مایاسپیس (MySpace) از جمله معروفترین و محبوبترین شبكههای اجتماعی در دنیاست. عضویت در این سایت امكانات گستردهای را در اختیار كاربران قرار میدهد. بهعنوان نمونه سرویس موسیقی مایاسپیس از جمله بخشهای پرطرفدار این شبكه اجتماعی محسوب میشود كه تعداد زیادی موسیقیدان و گروه موسیقی در آن عضو هستند و كاربران گسترده سایت از آن استفاده میكنند. شبكه اجتماعی فیسبوك (Facebook) كه در ابتدا بهمنظور استفاده در محیطهای دانشگاهی طراحی شده بود و پس از مدتی برای استفاده همه كاربران عمومی شد، دیگر شبكه اجتماعی محبوب دنیای وب است. بخشی از موفقیت فیسبوك بهخاطر امكانی است كه در اختیار كاربران آن قرار دارد و میتوانند در استفاده و توسعه اپلیكیشنهای سایت مشاركت داشته باشند. لینكدین (LinkedIn) دیگر شبكه اجتماعی مطرح دنیای مجازی است. این شبكه اجتماعی به كاربرانش در مدیریت و برقراری ارتباطات آنلاین حرفهای و تجاری كمك میكند.
ببو (Bebo) هم از دیگر شبكههای اجتماعی محبوب فضای مجازی است كه در بین نوجوانان طرفداران بیشتری دارد و بیشتر محبوب دانشآموزان و دانشجویان است. وبلاگها بهزبان ساده وبلاگ فضای آنلاینی است كه در آن مطالب بهترتیب جدیدترین پستها منتشر میشوند. چند ویژگی وبلاگها را از دیگر انواع وبسایتها متفاوت و متمایز میكند. نخست لحن نوشتاری وبلاگهاست. مطالب وبلاگها اغلب با لحن شخصی و گاه محاورهای نوشته میشوند و به نویسنده یا گروهی از نویسندگان تعلق دارند. ویژگی دیگر وبلاگها امكانات تعاملی آنهاست. در وبلاگ امكان دریافت نظرات برای هر نوشته (Comments) وجود دارد. امكان ارسال و دریافت دنبالك (Trackbacks) روی هر مطلب وبلاگ از دیگر قابلیتهای وبلاگهاست كه به كمك آن میتوان بحثی را پیگیری و دنبال كرد. همچنین امكان مشترك شدن در وبلاگها از طریق دریافت مطالب بهوسیله ایمیل و یا دنبال كردن مطالب در خبرخوانها بهوسیله آر.اس.اس هم وجود دارد.
راهاندازی وبلاگها بهوسیله سرویسهای ارائه خدمات وبلاگنویسی به سادگی و رایگان میسر است. سرویسهای بلاگر (Blogger) و وردپرس (Wordpress) از جمله مشهورترین سرویسهای رایگان وبلاگنویسی محسوب میشوند. وبلاگها گونههای متفاوتی دارند كه وبلاگهای شخصی، وبلاگهای سیاسی، وبلاگهای تجاری، وبلاگهای نزدیك شده به ساختار رسانههای حرفهای و وبلاگهای رسانههای جریان اصلی، برخی از انواع آنها هستند. ویكیها ویكیها وبسایتهایی هستند كه اجازه میدهند مخاطبان و كاربران عادی اینترنت محتوای آنها را تولید و ویرایش كنند. ویكیها برای كارها و پروژههای مشاركتی مناسب هستند. مثلا اگر قرار باشد متنی طولانی را افراد مختلفی از نقاط متفاوتی بهصورت تیمی كامل كنند استفاده از مدل ویكی مناسبترین گزینه است. ویكیپدیا مشهورترین سایت ویكی در دنیاست. ویكیپدیا دانشنامه آزاد آنلاینی است كه سال ۲۰۰۱ شروع به فعالیت كرد و در حال حاضر بالغ بر دو و نیم میلیون مقاله فقط به زبان انگلیسی و حدود یك میلیون كاربر دارد.
ویكیپدیا (Wikipedia) را تقریبا اكثر كاربران دنیای مجازی میشناسند، اما ویكیپدیا تنها سایتی نیست كه با مدل ویكی فعالیت میكند. بهعنوان مثال ویكیا (Wikia)، ویكیهاو (wikiHow) و ویكینیوز (Wikinews) نمونههای دیگری از سایتهایی هستند كه بر اساس الگوی ویكی فعالیت میكنند. ویكیا، اجتماعی از ویكیها با موضوعات مختلف است؛ ویكیهاو، یك راهنمای كاربردی برای چگونه عمل كردن در موضوعات مختلفی از قهوه درست كردن تا طرحهای تجاری است و ویكینیوز، پروژه اخبار ویكیپدیاست. پادكستها پادكستها فایلهای صوتی یا تصویری هستند كه در اینترنت منتشر میشوند و كاربران میتوانند مشترك آنها شوند. برای فایلهای تصویری گاهی از عنوان وادكست هم استفاده میشود و گاهی نیز پادكستها را هم شامل فایلهای تصویری و هم صوتی میدانند. در اینجا منظور از پادكستها هم فایلهای صوتی و هم تصویری هستند. این ویژگی و قابلیت مشترك شدن است كه پادكستها را بهعنوان یكی از شكلهای قدرتمند رسانههای اجتماعی مطرح كرده است. امكان انتشار فایلهای صوتی و تصویری در اینترنت از ابتدای سالهای گسترش اینترنت وجود داشت، اما ویژگی پادكستها اضافه شدن خروجی آر.اس.اس به آنها و قابلیت مشترك شدن و دنبال كردن بهروزرسانی از طریق همین نوع خروجی است.
پادكستها همانند ضبطكنندههای ویدئویی شخصی (PVRs)، بخشی از تغییر در الگوهای مصرف رسانهای هستند كه بهكاربران اجازه میدهند محتوای صوتی و تصویری را هر زمان كه مناسب تشخیص میدهند، ببینند و بشنوند. زمانی كه برنامه جدیدی از یك پادكست در وب منتشر میشود، سرویسهای اشترك پادكست و نرمافزارهای دریافت پادكست (podcatchers) بهطور اتوماتیك از طریق آر.اس.اس مطلع میشوند و شروع به دانلود فایل جدید میكنند. پادكستها هم بر روی كامپیوترهای شخصی و هم بر روی دستگاههای همراه ضبط و پخش موسیقی مانند آیپاد، قابل استفاده و شنیده شدن هستند. علاوه بر پادكستهای شخصی كه بهوسیله كاربران عادی اینترنت تولید میشوند و در اینترنت منتشر میشوند، بسیاری از رسانههای جریان اصلی هم بهتولید و انتشار پادكست روی آوردهاند. مثلا برخی شبكههای رادیویی و تلویزیونی برنامههایشان را بهصورت پادكست در اینترنت قرار میدهند.
برخی مطبوعات و سایتها هم بخشی از محتوایشان را بهصورت صوتی و در قالب پادكست به مخاطبان عرضه میكنند. فرومها فرومهای اینترنتی قدیمیترین نوع از رسانههای اجتماعی آنلاین محسوب میشوند. فرومها معمولا حول موضوع خاصی شكل میگیرند. مثلا موسیقی، تكنولوژی، سینما و تلویزیون، اقتصاد و غیره میتوانند موضوعاتی باشند كه مبنای ایجاد یك فروم شوند. برخی فرومهای عمومی هم حیطه گستردهتری از موضوعات را شامل میشوند. معمولا هر فروم از اتاقهای مختلفی تشكیل شده است. كاربران اینترنتی از طریق عضویت در فرومها میتوانند وارد بخشهای مختلف فروم شوند و موضوعات مطرح شده را مطالعه كنند یا موضوع جدیدی مطرح كنند. گاهی فرومها به عنوان بخش جانبی یك وبسایت ساخته میشوند و گاهی بهطور مستقل اساس یك وبسایت را تشكیل میدهند. فرومها مكان آنلاین مناسبی برای طرح موضوعات و مسائل جدید، جستجو در مورد مباحث مورد علاقه و به اشتراكگذاری اخبار و مطالب هستند. فرومها معمولا بهوسیله یك یا چند مدیر اداره میشوند.
مدیران فرومها اغلب از طرح مباحث نامناسب و غیرمرتبط جلوگیری میكنند و مطالب اینگونه را حذف میكنند اما كمتر در هدایت مباحث نقش دارند. این تفاوت وبلاگها و فرومهاست. وبلاگها معمولا مالك مشخصی دارند كه مباحث مورد نظر را مطرح میكند یا میكنند ولی مباحث فرومها بهوسیله همه اعضا مطرح و پیگیری میشود. برخی فرومها مانند جزیرههای دنیای آنلاین هستند و به نسبت سایر رسانههای اجتماعی ارتباط كمتری با دیگر وبسایتها دارند. این دورافتادگی از آنجا ناشی میشوند كه فرومها نسبت به دیگر انواع رسانههای اجتماعی قدمت بیشتری دارند و زمانی كه شروع به فعالیت كردند هنوز حتی اصطلاح رسانههای اجتماعی وضع نشده بود. با این وجود فرومها هنوز كاربران و طرفداران زیادی دارند و محبوبیت انها در دنیای مجازی پابرجاست. كامیونیتیهای محتوایی كامیونیتیهای محتوایی اندكی شبیه به شبكههای اجتماعی هستند؛ كاربر برای استفاده باید ثبتنام كند و پس از ثبتنام دارای صفحه شخصی است و امكان متصل شدن به دوستان را دارد. هر چند این نوع وبسایتها بر اشتراكگذاری نوع خاصی از محتوا متمركز هستند.
به عنوان مثال فلیكر (Flickr) در حوزه بهاشتراكگذاری عكس فعالیت میكند و از محبوبترین سایتهای حوزه تصویر در دنیاست. كاربران میتوانند تصاویرشان را در فلیكر قرار دهند و مشخص كنند كه این تصاویر بهصورت عمومی منتشر شود و یا تنها برای شبكه دوستانشان قابل دسترسی باشد. یوتیوب (YouTube) نمونه دیگری از این نوع وبسایتهاست كه در حوزه بهاشتراكگذاری فایلهای ویدئویی فعالیت میكند. روزانه حدود ۱۰۰ میلیون ویدئو در یوتیوب دیده میشود. اعضای یوتیوب میتوانند ویدئوهایشان را در سایت آپلود كنند یا كانال شخصیشان را بر اساس ویدئوهای مورد علاقهشان بسازند. علاوه بر هزاران فیلم كوتاه شخصی كه با دوربینهای دیجیتالی آماتور یا وبكمها تصویر برداری شده و بهوسیله اعضای یوتیوب درسایت قرار داده شده است، هزاران كلیپ هم از برنامههای تلویزیونی یا تكههایی از فیلمهایی سینمایی در یوتیوب قرار دارد و این سایت را به مخزن عظیمی از تصاویر ویدئویی تبدیل كرده است. برخی كاربران هم از یوتیوب برای وبلاگهای تصویری استفاده میكنند.
یوتیوب بهعنوان شركتی مستقل شروع به فعالیت كرد ولی موفقیت چشمگیر و روبهرشد آن باعث شد توجه گوگل بدان جلب شود و در سال ۲۰۰۶ بهوسیله گوگل خریداری شد. دیگ (Digg) سایت دیگری از این نوع است كه بهمنظور بهاشتراكگذاری اخبار و محتوای متنی تاسیس شده و فعالیت میكند. اعضا به اخبار و مطالبی كه بهنظرشان جالب میآید در سایت دیگ لینك میدهند. سایر كاربران میتوانند به مطالب لینك داده شده رای بدهند تا جایگاه و ارزش هر مطلب در سایت مشخص شود. هر لینك ارسال شدهای كه حائز حدنصاب مشخصی از رای سایر كاربران شود به صفحه اول سایت منتقل میشود و در معرض بازدید تعداد بیشتری از كاربران قرار میگیرد. دیگ مدعی است كه ماهیانه ۲۰ میلیون بازدیدكننده مستقل دارد كه آمار مناسبی برای سایتی از این نوع محسوب میشود. میكروبلاگها میكروبلاگها ابزاری هستند كه مولفههایی از وبلاگنویسی با پیامهای فوری و شبكههای اجتماعی را تركیب كردهاند. سایت پیشرو در عرصه میكروبلاگها، توییتر (Twitter) است كه بالغ بر یك میلیون كاربر دارد. از جمله دیگر میكروبلاگهای قابل اشاره و مهم در دنیای وب میتوان به پاونس (Pownce) و جایكو (Jaiku) اشاره كرد كه هر كدام تفاوتها و شباهتهایی با توییتر دارند. اعضای توییتر با عضویت در سایت میتوانند مطالب كوتاهشان را منتشر كنند. این مطالب باید حداكثر ۱۴۰ كاراكتر باشند و معمولا شامل شرح وضعیت فعلی نویسنده آن هستند.
۹۰درصد مطالبی كه در توییتر منتشر میشوند از طریق سایت اصلی توییتر ارسال نمیشوند بلكه كاربران بهجهت سهولت از امكانات و ابزارهای واسطه برای ارسال توییتهایشان استفاده میكنند. پیامكهای موبایل، پیامهای فوری و ابزارها و افزونههایی كه در مرورگرها یا در محیط كامپیوتر كاربران قابل نصب هستند از جمله ابزارها برای توییت كردن محسوب میشوند. هر كاربر توییتر داری صفحهای شخصی است كه با مراجعه به آن میتوان از جدیدترین مطالبش مطلع شد. همچنین امكان پیگیری توییتهای هر شخص با مشترك شدن در آدرس آر.اس.اس خروجیاش وجود دارد. كاربردهای توییتر بسیار گسترده و متنوع است. برخی كاربران از آن برای انعكاس رویدادهای زندگی روزمرهشان استفاده میكنند، برخی دیگر برای بهاشتراك گذاشتن افكار و عقایدشان یا برقراری گفتگو استفاده میكنند. همچنین رسانههای جریان اصلی مثل بی.بی.سی و سی.ان.ان هم از توییتر برای انتشار اخبار فوری استفاده میكنند. توییتر كاربرد تبلیغاتی هم دارد و به عنوان مثال باراك اوباما در تبلیغاتش برای انتخابات ریاست جمهوری امریكا از این رسانه اجتماعی استفاده كرد.

منبع:
دنیای كامپیوتر و ارتباطات