نقش بانك ملی در اجرای سوئیچینگ ملی در گفت و گو با مهدی تكبیری

بانكداری الكترونیكی، جایی برای بیرون بانك‌ها

تاريخ:7 آبان 1388

شبكه بانكی كشور طی یك دهه گذشته در تكاپوی بی‌پایان همزیستی بانك‌ها، تلاش مضاعفی از خود به نمایش گذاشته تا مجموعه فعالیت‌های بانكی داخل و خارج كشور را وارد یك پروسه واحد نماید. در این میان، بانك ملی یكی از بانك‌های متمایزی بود كه با فعالیت چشمگیر خود توانست بخشی از موانع پیش روی را از مسیر خود بردارد. مهندس مهدی تكبیری معاونت فنی انفورماتیك بانك ملی ایران، كه یكی از كارشناسانی است كه در طی این سال‌ها توانسته با پیگیری مصرانه و دلسوزانه، بخشی از این مشكلات را برطرف نماید، در همین گفت‌وگو ذكر كرده است: «گاهی تا نیمه‌شب در همین ساختمان می‌ماندم و اختلالات مربوط را برطرف می‌كردم. هنوز هم شب‌هایی پیش می‌آید كه گوش به زنگ تلفن می‌مانم تا شبكه برای لحظه‌ای از فعالیت بازنایستد.» مهدی تكبیری به زبانی ساده در این گفت‌وگو این زنجیره اتصالات شبكه‌های بانكی را می‌شكافد و جایگاه بانك ملی را در این حلقه تشریح می‌نماید. 

دغدغه اصلی ما در بانكداری الكترونیك، تشریح سوئیچینگ برای مخاطب و نیز كاركرد آن در بانكداری نوین است؟
استفاده از سوئیچینگ در پروژه‌های مختلف معانی متفاوتی دارد. سوئیچینگ انواع مختلف دارد اعم از نرم‌افزاری و سخت‌افزاری مانند زیرساخت مخابراتی زمینی یا ماهواره‌ای، كه در ارتباط های فضایی جهت ایجاد ارتباط و فراهم آوردن پهنای باند لازم برای نقل و انتقال اطلاعات مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما شبكه بین بانكی نیز از سوئیچینگ استفاده می‌نماید.

در نظام بانكی چگونه تعریف می‌شود؟
در نظام بانكداری نوین، انجام تمامی مبادلات الكترونیكی بین بانكی در ساختاری منسجم، مستلزم استفاده از سوییچینگ است كه مهم‌ترین زیرساخت تجارت الكترونیك نیز محسوب می‌شود.

سوئیچینگ به معنای یكپارچه شدن تمامی بانك‌ها به وسیله یك هسته است. پرسش اینجاست كه سوئیچینگ در سطح جهان در چه سطح ارتقاء پیدا كرده و هم‌اكنون چه نوآوری‌هایی تحت این عنوان در حال شكلگیری است؟
پاسخ این پرسش را در 2 بخش توضیح می‌دهم. سامانه اول اتوماسیون بین شبكه بانكی داخل كشور است مانند سوییچینگ سامانه شتاب SSSS , ACH RTGS و سامانه حواله الكترونیكی (سحاب) و ... كه بانك مركزی گام‌های مؤثری در این زمینه انجام داده و سامانه‌هایی مانند شتاب و RTGS راه‌اندازی شده‌اند و برخی از آنها مانند ACH به زودی راه‌اندازی و یا در حال طراحی هستند. مورد دیگر ارتباط CORE بین بانك‌ها است كه ما در بانك ملی در راستای این موضوع، هسته مركزی خود را به بانك صنعت و معدن متصل كردیم. یعنی مبادلاتی كه در شعب بانك صنعت و معدن قبلاً انجام می‌گرفت، اكنون مشتریان آن بانك می‌توانند در شعب بانك ملی با گستره بیش از 3400 واحد و مجموعه شعب آن بانك و یا بالعكس نیز انجام دهند. اتصال CORE بانك ملی با بانك توسعه صادرات نیز انجام گرفته كه اكنون شروع به كار نموده است. همچنین به دلیل شعب فراوان دو بانك ملی و صادرات و هسته‌های مركزی با ساختار مشابه، این دو CORE می‌توانند به یكدیگر متصل گردند. بخش دوم سوییچینگ، ارتباط اتوماسیون بانك‌ها از طریق بانك مركزی با بانك‌های بین‌المللی است. مانند ارتباط سوییچ كارت‌بانك‌ها (شتاب) با سوییچ بحرین، قطر، كویت و ... . همچنین ارتباط شبكه سوئیفت با بانك‌های بین‌المللی.

بانك مركزی در چه سطحی تعامل دارد؟
اگر بخواهیم از این منظر بانك مركزی را بسنجیم، ابتدا باید به چند وظیفه مهم بانك مركزی اشاره كنم كه عبارتند از:
- تدوین استانداردهای راهبردی نظام پرداخت شبكه بانكی
- تدوین راهكارهای حقوقی و سازمانی جهت مبادلات پولی
- تدوین استاندارد مقررات سوییچینگ مبادلات الكترونیكی جهت پایانه‌های پرداخت الكترونیك، پرداخت‌های اینترنتی، كارت‌های مختلف اعم از بدهكار، اعتباری، هوشمند و ...
- تدوینSLA به منظور زیرساخت شبكه زمینی با فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) - پیگیری ایجاد زیرساخت كلید عمومی جهت امنیت تبادل تراكنش‌ها
- و ... كه بطور كلی بانك مركزی نقش خود را در جهت موارد فوق ایفاء نموده است و اكنون استمرار دارد.

وقتی CORE بانك‌ها به هم متصل شود آیا در این شرایط هویت بانك‌ها از بین می‌رود؟
خیر، در این شرایط به هیچ عنوان هویت بانك‌ها از بین نمی‌رود و فقط سرعت و سهولت انجام امور بانكی افزایش می‌یابد. هزینه‌هایی كه جهت احداث و تجهیز شعب جدید با تعداد زیادی از ساختمان‌های بزرگ مصرف می‌شود، صرف ایجاد محصولات جدید از جمله بانك‌های مجازی و یا صرف اعطای وام به مشتریان می‌گردد. اكنون در دنیا بانك‌های بزرگ، با شعب مجازی ارائه سرویس می‌نمایند با تعداد ساختمان‌های محدود. از طرف دیگر نه تنها هویت آنها از بین نمی‌رود بلكه سبب ایجاد رقابت در امر جذب منابع و ارائه محصولات و سرویس‌دهی بهتر بین بانك‌ها می‌گردد.

در فضای غیر بانكی هیچ گونه تجربه مشابه انجام گرفته است؟
بله، كسب و كار مجازی همانند سایت آمازون، كه در هنگام شروع به هیچ عنوان مكانی برای این منظور اختصاص نداده بود و برای مثال آنها برای فروش كتاب، سایتی ایجاد كردند و كتاب از مبدأ خریداری و به مقصدی تحویل داده می‌شد و بدین ترتیب تبدیل به وب‌سایت بزرگ مجازی تجاری دنیا شد.

جایگاه رقابت دقیقاً در كجا است؟
جایگاه اصلی رقابت در خدمت‌رسانی به مشتریان، ایجاد محصولات و خدمات جدید، بالا بردن سرعت و اعطای تسهیلات است. بنابراین با توسعه بانكداری الكترونیكی دیگر تعداد شعب اصلاً اهمیت ندارد. برای مثال ما در حال حاضر فیزیكالی نگاه كنیم. دو سوم شعب در اختیار پرسنل بانك و یك سوم در اختیار مشتریان قرار دارد. زمانی كه ما بتوانیم به جایی برسیم كه این فضا بر عكس شود، اكثر نیازهای بانكی به بیرون از شعب انتقال می‌یابد. در آن زمان ما در حقیقت به سوی ایده‌آل پیش رفته‌ایم.

حركت به سمت شعب مجازی چه تأثیری بر روی اشتغال‌زایی دارد؟
با گسترش بانكداری الكترونیك، صنعت IT می‌بایست گسترش یابد كه این امر مستلزم گسترش در تمام زمینه‌ها اعم از تولید سخت‌افزار، نصب تجهیزات و راه‌اندازی و پشتیبانی می‌گردد. برای مثال هم‌اكنون مابیش از 2 میلیون فروشگاه دارای مجوز در كشور داریم كه بیش از هشتصد هزار دستگاه در فروشگاه‌ها نصب هستند كه در برخی از مراكز پذیرندگان (فروشگاه‌ها) سه یا چهار pos وجود دارد. 

چرا عملاً در یك فروشگاه به آن شكل كه باید دستگاه pos كارایی ندارد؟
عدم كارایی دستگاه‌های pos را در چند دلیل می‌توان ذكر كرد:
1. عدم اعتماد مردم به كاركرد این دستگاه‌ها كه این امر تا حدودی نسبت به قبل بهتر شده است.
2. فرهنگ‌سازی، عدم استقبال پذیرندگان از این دستگاه
3. در ابتدا مقررات واحدی در بانك‌ها در برخورد با پذیرندگان وجود نداشت برای مثال یك بانك از مشتری كارمزد دریافت می‌كرد، یك بانك مدتی پول پذیرنده را نزد خود نگه می‌داشت و سپس وجه دریافتی را واریز می‌كرد. بطور كلی از ابتدای امر وقتی pos درایران راه‌اندازی شد، سیاست‌گذاری واحدی وجود نداشت. بانك مركزی این سیاست را در پیش گرفت كه در هر فروشگاه نباید بیش از دو دستگاه pos وجود داشته باشد. در همین راستا بانك مركزی دستورالعملی را به بانك‌ها ارائه نموده است.

یعنی اگر بانك‌هایی این تجمع را ایجاد كنند، كاری خارج از قانون شكل گرفته است؟ 
بله درحقیقت آن بانك رویه واحدی را دنبال نكرده و مقررات را رعایت ننموده است.

در جامعه ما ATM را به عنوان نماد بانكداری الكترونیك می‌شناسند، این در حالی است كه در جهان شعب مجازی را به عنوان بانكداری الكترونیك می‌شناسند.
در جامعه ما مردم، ATM را به عنوان یكی از عناصر بانكداری الكترونیكی می‌شناسند اما اخیراً با توجه به اطلاع‌رسانی‌های انجام شده، بهتر با مفهوم بانكداری الكترونیك آشنا شده‌اند. كانال‌های مختلف تحویل از جمله شعبهATM ، POS، كیوسك، تلفن‌بانك، درگاه‌های اینترنتی و موبایل‌بانك ایجاد شده‌اند تا عموم افراد جامعه به هر كدام دسترسی دارند، سرویس بگیرند.

اصولاً در جهان تلفن‌بانك چه كاركردی دارد؟ آیا می‌توان از آن برای نقل و انتقال وجه استفاده كرد؟
انتقال وجه از طریق تلفن در حجم كوچك امكان‌پذیر است، مثلاً پرداخت قبوض. برای انتقال وجه در حجم بالا، باید زیرساخت‌های امنیتی فراهم شود.

آیا به همان اندازه كه ATM گسترش یافته در بخش‌های دیگر هم گسترش داشته‌ایم؟
در ابتدا به دلیل نبود امكانات و بستر مناسب و سیستم جامع بانكداری الكترونیكی به سمت گسترش ATM قدم برداشته شده ولی اكنون سرویس‌های مختلفی كه در بالا گفته شد به مشتریان ارائه می‌گردد. ضمناً با توجه به استانداردهای ارائه شده از سوی بانك مركزی، می‌بایست به ازای هر 2000 كارت، یك دستگاه ATM نصب گردد كه تاكنون در ایران به این استاندارد دست نیافته‌ایم.

اصولاً وظیفه دولت را در این مسئله چگونه می‌بینید آیا دولت توانسته زیرساخت‌های مناسب را برای شما فراهم كند؟
در گذشته این مسأله مقداری دشوار بود، اما فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات امكانات خوبی برای ما فراهم كرده‌اند. البته هنوز تمام نشده است و در حال تكمیل شدن و منتظر ارائه SLA جهت ارتباط مطمئن می‌باشیم.

در حال حاضر در چه موقعیتی هستید؟
اكنون در شرایط خیلی بهتری هستیم ولی انتظار ما از فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، این است كه خطوط اختصاصی را برای بانك‌ها ایجاد كنند و نیز سطح پشتیبانی مناسب برای ارتباط شعب بانك‌ها ارائه نمایند تا ما با اطمینان بیشتری از این خطوط استفاده كنیم. نكته مهمی كه در بانكداری الكترونیكی وجود دارد عدم اعتماد افراد به این سیستم است لطفاً توضیح دهید در چه سطحی از امنیت هستیم؟ ما تمام سرویس‌هایی را كه راه‌اندازی می‌كنیم این اطمینان را می‌دهیم كه سیستم بارها و بارها كنترل می‌شود و ما تا اطمینان حاصل نكنیم سرویس را راه‌اندازی نمی‌كنیم، ضمن اینكه مانیتورینگ لازم در سرویس‌ها صورت می‌پذیرد.