گفتوگویم با رئیس كمیته مخابرات مجلس شورای اسلامی در روزی صورت گرفت كه نتیجه خصوصیسازی شركت مخابرات ایران پس از مدتها فراز و نشیب و بحث و جدل فراوان، سرانجام رسانهای میشد، و این موضوع میتوانست فضای مصاحبه را كه در دفتر تحقیق و تفحص از مخابرات هم انجام میشد، كاملا از آن خود كند؛ اما وضعیت نامطلوب سیاستگذاری كلان عرصه فاوا در كشور، تغییر در مدیریت وزارت ارتباطات، نقش مهم اما كمسوی مجلس در این میان، و مسائلی از این دست، چندان بااهمیت مینمود كه شایسته توجه و بررسی باشد. مهندس علی مطهری، رئیس كمیته مخابرات پارلمان كه قبل از رسیدن به نمایندگی مجلس از شهر شبستر، سمت رئیس هیئت مدیره و مدیر عاملی مخابرات آذربایجان غربی را بر عهده داشته، اكنون فعالترین و عملا تنها نماینده در حوزه فاوای پارلمان به شمار میرود، و بدین ترتیب همچون مسئولین دو دوره قبلی این كمیته، از دانشگاه صنعتی خواجه نصیر، و نیز با تخصص مخابرات (و نه فناوری اطلاعات) پای در این وادی گذاشته و به تنهایی این مسئولیت را بر دوش دارد. مطهری كه در تب و تاب انتخاب وزیر جدید ارتباطات در ابتدای كار دولت دهم، نامش در فهرست نامزدها نیز دیده شد، میپذیرد كه این وزارتخانه در دوره جدید باید جایگاه متولی توسعه فناوری اطلاعات در كشور را بدست آورد.
برای شروع بهتر است موضوع واگذاری مخابرات در بورس را كه بالأخره اتفاق افتاد بررسی كنیم؛ مباحثی در مورد این واگذاری و اساساً نحوه خصوصیسازی مطرح است، و انتقاداتی از طرف بسیاری از مدیران و كارشناسان به این شیوه وارد است. نظر شما در این مورد چیست و این واگذاری را چگونه ارزیابی میكنید؟ آیا باید به این قضیه خوشبین بود یا نه؟
به نظر من در ارزیابی نسبت به گذشته صرفنظر از اینكه برنده این واگذاری كه بوده و مدیر آینده آن چه كسی خواهد بود قدم مثبتی برداشتهایم، چون از فضای كاملاً دولتی خارج شدهایم و شرایط نیز نسبت به گذشته بهتر خواهد شد. اما اگر در قالب بحث خصوصیسازی بخواهیم بررسی كنیم همانطور كه مجلس هم دنبال آن است باید بگویم با این شیوه به معنای واقعی شاهد خصوصیسازی نخواهیم بود، یا بهتر بگویم نتیجه كار، كاملاًً خصوصی نیست. به نظر من ما باید در اجرای اصل قانون 44 هم تغییراتی ایجاد كنیم.
یكی از رقبای این معامله ساعاتی قبل از اعلام نتیجه نهایی، به دلایلی از معامله حذف میشود. آیا شما در جریان چند و چون این قضیه هستید؟
من در جریان این حذفیات نیستم ولی این را میدانم كه كارگروهی برای تشخیص اهلیت متقاضیان خرید تشكیل شد، كه البته روال كار تمامی مناقصات و مزایدههاست، اما تشخیص این كارگروه خیلی مهم است. من فكر میكنم كه فضای كشور باید منطقی باشد، خصوصا در مخابرات كه از لحاظ سختافزاری و نرمافزاری بستر مهمی را در امنیت كشور تشكیل میدهد این حساسیتها دوچندان است. مسئولین شركت پیشگامان كویر (شركت محذوف) میتوانند به ما مراجعه كنند تا موضوع را طبق روال كاری تحقیق و تفحص پیگیری كنیم.
اصولاً از دید شما آیا بخش خصوصی ما این ظرفیت و توان را نداشت كه وارد این معامله شود؟ اگر جوابتان مثبت است چرا به سادگی راه پیدا نمیكند؟ چه كسی باید فضا را آماده كند؟ این را به این دلیل میپرسم چون شركتی كه حذف شد، شركت با سابقه و بزرگی است و فعالیتهای مختلف دارد، از جمله در حوزه اینترنت، خوب اگر به این دسته از شركتها میدان داده نشود، چگونه میتوانند رشد كنند؟
به نظر من كاملاً این توانایی را دارد، اما نگرشها در مجموعههای مختلف مانند مجلس و مراجع امنیتی باید اصلاح شود. با توجه به شناختی كه من از توانمندیهای مالی افراد حقیقی و حقوقی بعضی در كشور دارم، به نظرم این روال میتوانست بهتر از این پیش برود. ببینید زمانی ما امكانات و شرایط پیشرفت را در كشور داریم ولی تنها مانعی كه وجود دارد قوانین دولتی است كه با اصلاح فضا، راه برای پیشرفت باز میشود. استعدادهای خوبی در كشور داریم و مدیران باسابقه و باتجربهای در مخابرات هستند كه میتوانند در این زمینهها به خوبی عمل كنند، اما در بخش دولتی به مسائلی برمیخوریم كه تبدیل به مانع برای فعالان و سرمایهگذاران میشود، بطور كل بنظر من اگر بخش خصوصی را با نگاه خصوصی و مدیریت خصوصی اداره كنند، نتیجه مفید خواهد بود، اما اگر با نگاه حاكمیتی و دولتی اداره شود قطعا مشكل به وجود خواهد آمد.
شما بحث تحقیق و تفحص از مخابرات را هم دنبال میكنید، این موضوع در چه مرحلهای است؟
ابتدا درخواست نمایندگان برای تحقیق و تفحص در جلسه صنایع كمیسیون مطرح شد و در صحن علنی تصویب شد. بعد هیئتی 11 نفره در كمیسیون تشكیل شد كه هیئت رئیسهای را هم انتخاب كردند، سپس با مخابرات مكاتبه انجام و بررسیهایی نیز به عمل آمد، اما چون به انتخابات ریاست جمهوری و اتفاقات بعد از آن و انتخاب وزرا برخوردیم، نخواستیم این مسئله شكل سیاسی به خود بگیرد و كار كمی كند شد ولی بعد از انتخابات وزرا، كار شدت بیشتری به خود گرفت، امیدوارم تا پایان سال بتوانیم گزارش نهایی را به هیئت رئیسه مجلس ارائه دهیم. ما علاقهمندیم در سطح كلان به قضیه نگاه كنیم، میدانید سیستم نظارتی كشور فقط مجلس نیست، تحقیق و تفحصها هست، دیوان محاسبات هست، بازرسیها هست، قوه قضائیه هست، همه اینها به قضیه اشراف دارند. اینطور نیست كه بگوییم تنها ما به قضیه نظارت داریم و بخواهیم جزئینگری كنیم. نگاه ما كلینگری و كلاننگری است كه موضوعات كلانی مانند خصوصیسازی با قراردادهایی با حجم بالا میتواند جزو سوژه كاری ما باشد. بررسیهایی شده و همكاری خوبی هم بین وزارتخانه و ما برقرار است. ممكن است تا ارائه گزارش نهایی برخی مسایل حل شود. آنچه باقی خواهد ماند در قالب گزارش نهایی ارائه میشود و تا آن زمان طبق قانون، مجاز به انتشار اطلاعات آن نیستیم.
در حوزه ICT و IT خیلی از خوانندگان ما و دستاندركاران، علاقهمندند بدانند مجلس چه نقشی در این حوزه دارد؟ اصولاً چقدر این جایگاه را شناخته و چقدر این نقش را ایفا میكند؟ چون هر جا مجلس بیشتر به ICT پرداخته است و بها داده، شاهد توسعه بیشتر این بخش بودهایم، ولی هرجا كه به آن كمتر پرداخته شده دقیقا ICT در كشور رو به ضعف نهاده است، به عنوان رئیس كمیته مخابرات چه پاسخی دارید؟
ببینید مجلس شورای اسلامی منتخب مردم است، انتخاب نمایندهها هم طوری نیست كه مانند انتخابات در دولت باشد و از بین متخصصین وزارتخانهها یكی را انتخاب كنند. برای مجلس، افراد با سلایق و عقیدههای مختلف كاندیدا میشوند و بعد مشخص میشود كه افراد منتخب چه تحصیلات و تخصصی دارند. متأسفانه كسانی كه با تخصص یا سابقه ICT وارد مجلس میشوند نادرند كه از بین این افراد تعداد كمی در این حوزه در مجلس كار میكنند. البته در چند دوره اخیر دوستانی به مجلس وارد شدهاند كه تحصیلات این حوزه را داشتهاند و بعضاً هم در این حوزه فعالیت كردهاند، دوستان خوبی مثل آقای علی حسینی یا علیاكبر موسوی و دكتر صادقزاده، پیگیریها و اظهار نظرهای این دوستان باعث میشد كه وزارت ارتباطات توجه خاصی به مسایل مختلف داشته باشد. در دوره هشتم هم تا آنجایی كه من اطلاع دارم دوستانی تحصیلات یا سابقه كاری حوزهICT دارند اما در حوزههای دیگر مانند سیاست و اقتصاد مشغول شدهاند.
اما از شانس بد، من در كمیسیون صنایع با این شرایط تنها ماندهام. البته دوستان دیگر در كمیسیون به من كمك میكنند، منتها اگر حداقل 5 یا6 نفر با تحصیلات و سابقه مرتبط با ICT بودند شاهد پیشرفت بیشتری در كارها بودیم، اما حالا بخش ICT در مجلس آنطور كه باید باشد نیست، حتی لازم بود ما كمیسیون مجزایی برایICT تشكیل دهیم كه برخی دوستان هم این پیشنهاد را ارائه كردهاند، ولی من تصور میكنم این پتانسیل فعلاً در مجلس نیست، بهتر است كه نقش فعالان در عرصهICT در انتخابات بعدی برجستهتر شود تا دوستان متخصص بیشتری وارد مجلس شوند. شما شاهد هستید كه ما به ICT توجه كردهایم و جدیت به خرج دادهایم، چند مسئله بسیار اساسی را مطرح كردیم مثل استقلال رگولاتوری كه بسیار مهم است (اما بهخاطر شرایطی تقریباً مسكوت ماند) ببینید ICT علم پایه و نوینی است، ضرورتاً افراد نباید تحصیلكرده این حوزه باشند، IT در واقع یك بحث مدیریتی است و در قدم اول مدیران ما باید تفكر ICT را داشته و به آن اعتقاد داشته باشند. گاه ما مشكل ایمان و اعتقاد به IT داریم. در برخی لایهها مدیرانی هستند كه اعتقادات سنتی دارند و نمیتوانند خودشان را با این فضا وفق دهند و با تغییر به سمت مدرن شدن مخالفند. من معتقدم بسیاری از نابسامانیهای اداری ما در بستر ICT حل میشود. مشكل این نیست كه ما IT نداریم، مشكل این است كه از آن استفاده نمیكنیم.
شاید یك دلیل هم موضوع عدم شفافیت است، این مقاومت به این دلیل است كه برخی مدیران نمیخواهند اطلاعات، كه حق همگانی است در دسترس عموم باشد ...
خوب این هم هست، برخی مدیران سنتی كه كم هم زحمت نكشیدهاند، از در اختیار گذاشتن اطلاعات در دسترس عموم هراس دارند، چون اطلاعات ابراز قدرت است، اما در گذار از سنت به سمت دیجیتالی شدن مدیران هم باید تلاش كنند تا این نگرش را تغییر دهند.
گذشته از این كه نمایندگان باید به این اعتقاد برسند كهICT لازمه توسعه است، سؤالی كه به ذهن میرسد این است كه فضا و روال تعریف كاری شما نمایندگان چگونه است؟ آیا فضا این اجازه را به شما میدهد كه به اندازه كافی به موضوع تخصصیICT وقت اختصاص دهید؟
نكته بسیار مهمی را مورد توجه قرار دادید. ببینید قانون اساسی ما برای قوای سهگانه كشور استقلال تعیین كرده است، اما امروز این اصل به هم ریخته، مخصوصاً در قوه مقننه و مجریه؛ كه باعث میشود غالباً از اهداف و وظایف خود جدا شویم، حتی انتظارات مردم هم این فشار را به ما میآورد كه ما نتوانیم به وظایف اصلیمان بپردازیم. برای مثال من به عنوان كسیكه از بابت تحصیلات و تجربه كاری با این حوزه در ارتباط بودهام و حتی در این وزارتخانه كار كردهام و اذعان دارم كه در این عرصه كار فراوانی پیش رو داریم، اما از حوزه انتخابی من مردم گله میكنند كه شما فقط بهICT میپردازید! در حالی كه نه فقط بنده كه دهها نفر باید در مجلس در این عرصه فعالیت كنند، و اصولا وظیفه نمایندگان مطالعه و بررسی و قانونگذاری كلان در كشور است، در حالی كه گرفتاریهای روزمره در مجلس كه عمدتاً ناشی از مشكلات اجرایی است باعث میشود كه نتوان به این وظایف پرداخت.
ببینید وقتی بودجه و اعتبارات سالانه دستگاهها را مشخص كردهایم دیگر چه نیازی به دخالت و پیگیری ما هست؟ یا در حوزه انتخابیه وقتی مشكلی پیش میآید (سیل، زلزله و ...) این انتظار نادرست وجود دارد كه ما نمایندگان باید پیگیری كنیم؛ در صورتی كه این قانوناً وظیفه اصلی مسئولین اجرایی است. گاه هم مسئولین اجرایی وعدههای دروغ و غیرعملی عمرانی و ... میدهند و بعد مردم از ما سؤال میكنند كه «پس چه شد؟» بطور كلی همه این عوامل شرایطی را پیشآورده كه وقت همه نمایندگان صرف این موضوعات میشود. همیشه از ما انتظار هست كه با این امكانات كم و محدودیتهای زمانی و... به این موضوعات رسیدگی كنیم، از لوله كشی آب گرفته تا موضوع سربازی و شهریه دانشگاه؛ این نقص در سیستم اجرایی باعث شده كه مجلس جایگاه اصلی خود را از دست بدهد، در این میان شما ببینید بنده چقدر میتوانم به مشكلات اساسی حوزه ICT بپردازم؟!
جالب این كه وقتی به همكارانم میگویم این مسائل اجرایی جزو وظایف ما نیست، برخی از آنها مخالفت میكنند كه ما باید به همه اینها رسیدگی كنیم! آیا جایگاه و شان مجلس كه باید در رأس امور باشد اینگونه است؟ البته من حركتی را شروع كردهام كه با بقیه همكاران بتوانیم این معضل را در همین دوره مجلس حل كنیم. یكی از مدیران مجلس به من گفت: «نظر شما چیست كه محل ملاقاتهای مردمی را به ساختمان دیگری انتقال دهیم؟» گفتم: «چرا این كار را میكنید، چرا اصلاً ملاقاتهای مردمی را حذف نمیكنید؟» با تعجب پرسید: «چرا؟» گفتم: «كسی كه به ما مراجعه میكند چه كار دارد؟ یا در ثبت نام دانشگاه مشكلی دارد و نامه برای ما آورده، یا مشكلاتی مانند این، چرا شما یك دبیرخانه تشكیل نمیدهید تا مشكلات به صورت كارشناسی و اداری در آنجا پیگیری شود تا ما هم بتوانیم به وظایف اصلی خود برسیم؟!»
در این ساختار سنتی با ارائه این طرح خوشبین هستید؟
زیاد هم خوشبین نیستم، مردم هم باید به این امر كمك كنند، نكته اساسیتری كه من نمیخواهم در اینجا زیاد وارد آن شوم این است كه اگر انتخابات ما یك انتخابات علمی شود، احزاب قوی وجود داشته باشند و مردم به حزب رأی دهند، احزاب برنامه دهند و مردم هم به كاندیدایی از یك حزب رأی دهند. به این ترتیب همه كارها منسجم و با برنامه پیش میرود و مردم هم خواستههایشان را از احزاب مطالبه میكنند. ولی الآن با این شرایط، همین است كه میبینید. ما به كارهایی میرسیم كه وظیفه ما نیست.
از دیدگاه شما ضعف اصلی در حوزه ICT چیست؟ بحث مدیریتی، زیرساخت، سرمایه و... مشكل چیست كه ما چند سال است در حوزه ICT درجا میزنیم؟
البته من قبول ندارم كه درجا میزنیم. ببینید كشور در زمینه CT یا ارتباطات پیشرفت داشته و به بلوغ نسبی هم رسیده است، اما عمده بحث كه ذهن كارشناسان را به خود مشغول كردهاست بحث IT است كه كاملاً درست است و اصلاً وضعیت مناسبی در آن نداریم. در این زمینه مشكل اساسی كه در دولت قبل هم مطرح شد و مناقشات رسانهای زیادی را هم بوجود آورد، نبود متولی IT در كشور است. ما مدیرانی در سطوح مختلف داریم و هر یك هم مسئولیتی دارد، وقتی صحبت از متولی IT میكنیم منظور سلب مسئولیت از دیگر نهادها، مدیران و سازمانها نیست، ما میگوییم مجموعهای كه نقطه تمركز آن هم در وزارت ارتباطات است باید متولی IT باشد كه مسیر و چشمانداز را روشن كند، و قانون ارائه دهد، سرفصل كاری مشخص كند و... .
در حال حاضر هم با انجام خصوصیسازی در وزارتخانه و واگذاری وظایف، بهتر است وزارت ارتباطات به برنامهریزی برای IT بپردازد، در رأی اعتماد به مهندس تقیپور وزیر جدید هم این بحث مطرح شد و ایشان هم پذیرفتند و خودشان هم علاقهمندند كه این وزارتخانه متولی IT كشور شود، در حالی كه قبلا این وزارتخانه میگفت: «ما فقط متولی CT هستیم و بستر درست میكنیم! ما از كجا بدانیم نیاز IT دیگر وزارتخانهها چیست؟» این وزارتخانه میتواند تكلیف كند كه طبق برنامه پنجم توسعه مكلف هستید تا مثلاً آخر سال تمام كارهای كاغذی را حذف و همه را كامپیوتری كنید؛ وزارتخانه این را میدانست ولی قبلاً كمتر توجه كرده بود، حالا امیدوارم كه وزیر جدید ارتباطات این را پررنگتر كنند.
این نظر هست كه دولت به حوزه IT كمتوجهی یا بیتوجهی میكند و ظاهراً اراده توسعه این حوزه در دولت وجود ندارد ...
هنوز هم این دید هست. البته نمیتوان گفت كه اراده وجود ندارد اما من هم موافقم كه توجه كافی را نداشت و گرفتاریهای دیگر دولت در زمینههای مختلف، مزید بر علت شد. البته فرهنگسازی هم لازم است. این فرهنگ باید در مدیران و مردم ایجاد شود كه ICT كارها را سرعت میدهد، و البته فشار و تشویق هم باشد. مشكل دیگر ما كمسوادی IT مردم و مدیران است. مدیران ما باید بدانند كه IT باعث افزایش بازدهی كارها و تلاشها میشود و گاه به جای كار بیشتر، استفاده از این ابزار موجب بهرهوری بیشتر میشود.
در دولت هشتم ما همین قانون را هم نداشتیم و وزارت «پست و تلگراف و تلفن» بود. ولی دوره خوب و درخشانی برایIT بود. كارشناسان معتقدند دلیلش این بود كه نگاه رئیس دولت، نگاه ویژهای بود بهIT . اما در دولت نهم این را شاهد نبودیم. وقتی نگاه رئیس دولت به هر دلیلی كمرنگ باشد IT مغفول میماند؛ نظر شما چیست؟
من اینطور فكر نمیكنم، نه اینكه توجه كامل نداشتند، ببینید ما میخواهیم گزارش كار بدهیم، زمانی مبنای كار ما صفر است. مثلاً شما گفتید ما وزارت ارتباطات نداشتیم یعنی مبنای كار ما صفر بود، ما میدانیم كه ایجاد یك سیستم در اوایل شتاب دارد. سیستم هم به صورت خطی حركت نمیكند. در اواسط شتاب كمتر میشود تا به آخر. و ما میخواهیم IT را ایجاد كنیم. اول چیزی نداشتیم آمدیم وزارت IT را ایجاد كردیم. بعد چیزی به نام تجهیزات دیتا و اینترنت نداشتیم آمدیم اینترنت را وارد كردیم سپس فضای اولیه ایجاد شد. شما نمیتوانید این فضا را با فضای قبلی مقایسه كنید. اینكه بگوییم دولت توجهی نكرده، باید بگویم نه. این تفكر از مقایسه با كشورهای پیشرفته صورت نشأت میگیرد، تولد یك نوع تغییر دفعی شرایط است. زمانی موبایل نداشتیم ولی الآن داریم، باید دید از كجا شروع شده و چه كسانی زحمت كشیدهاند، به طور كلی كارهای زیادی در IT انجام شده اما صحبتهایی میشود كه من را نگران میكند مثلا این كه افراد بگویند IT متولی نمیخواهد. اینها از این میترسند كه اگر متولی تعیین شد بقیه شوراها و نهادها تعطیل شوند، نه اینطور نیست، شرح وظایف تعریف میكنیم.
یعنی شما شوراها و نهادهای دیگر را مانع نمیدانید؟
نه مانع نمیدانم، مشكل این است كه كار سازمانها با افراد متفاوت میشود. فضای بزرگی در IT داریم، سختافزار، نرمافزار، تولید محتوا، بحث فرهنگی و كاربردی و... كه البته به نظر میرسد همه اینها در حال حاضر مسكوت ماندهاند. بله، البته تفكری هم در كشور هست كه اگر قدرت داشته باشد میخواهد اینترنت را هم تعطیل كند! ولی ما نمیتوانیم سرعت فناوری را نگه داریم بلكه باید خود را به آن برسانیم و استفاده مناسب كنیم. وقتی صحبت از IT میشود منحصر به اینترنت نیست. شما بستر وسیعی در خدمات در اختیار دارید. امسال مقام معظم رهبری بحث اصلاح الگوی مصرف را مطرح كردند به نظر من بهترین مصداق آن «ادارههای بدون ساختمان» است. در همین مخابرات ما كارمندانی داریم كه در ماه فقط چند روز لازم است بیایند اداره، و میتوان كاری كرد كه داخل منزل باشند و از طریق اینترنت دستور كار خود را از مدیر بگیرند. این یعنی اصلاح الگوی مصرف، مثلاً در آموزش و پرورش یك مشكلی داریم كه نمیتوانیم برای 10 نفر كلاس تشكیل بدهیم و بودجه این اجازه را نمیدهد اما آیا در روستاها نمیشود كلاس درس با یك ویدئو كنفرانس به پیشرفتهترین شكل برگزار گردد؟
همین پروژه كارِ كیست؟ وزارت ارتباطات یا آموزش و پرورش؟ چرا به جای این همه تأكید دولت بر مسئله مبهمی مانند ایجاد «حساب اینترنتی دانشآموزی»، روی این موضوع مهم كاری نشد؟
بله این كار باید انجام شود. این یك كار همهگیر است و آموزش و پرورش باید آن را در اولویت كاری خود قرار دهد. وزارت ارتباطات هم باید امكانات را به صورت ارزان در اختیار آنها قرار دهد. به هر حال همه اینها در بستر اینترنت است. لایحه جامع ارتباطات ظاهراً قرار است هم لایحه جدید وزارتخانه باشد و هم حلال معضل تولیگری این حوزه، و هم دارای اهداف توسعه، لطفا بفرمایید در چه مرحلهای است؟ این لایحه كه قبلاً پیشنویس آن را به ما دادند لایحه ناقصی بود، اگر این به مجلس بیاید باید روی آن كار شود. لایحهای كه خود رگولاتوری به وزارتخانه داده بود، از این لایحه كاملتر بود ولی تغییر زیادی در آن ایجاد كردند. حالا چون رسما به مجلس ارائه نشده، پیشنهاد كردیم كه بررسی مشتركی با همكاری مركز پژوهشها روی آن انجام شود تا وقتی به مجلس ارائه شد كامل باشد و زمان زیادی نبرد. اینجا دو بحث مطرح است: موضوع ماهیتی و موضوع شكلی؛ موضوع شكلی باز میگردد به ساختار وزارتخانه، حالا كه مخابرات در وزارتخانه نیست تعداد زیادی كارمند دارد كه به سمت بخش خصوصی رفتهاند و در نتیجه این وزارتخانه چابكتر شده و باید كار بیشتری كند؛ موضوع ماهیتی این است كه بحث تولیگریIT در متن قانون دیده شود.
آیا از بخش خصوصی هم نظر خواسته شده است؟
بله، باید این كار به صورت مشترك با بخش خصوصی پیش رود. در مركز پژوهشها جلساتی تشكیل میشود با حضور بخش خصوصی. حالا كه بحث بخش خصوصی شد، لازم میبینم موضوع مهمی را ذكر كنم. بخش خصوصی ما هم باید تمركز و ساختار و سازمانی داشته باشد ولی بخش خصوصی ما این مشكل را دارد كه به صورت جزیرهای عمل میكند؛ وقتی ما میگوییم كه بایدIT سرلوحه توسعه كشور باشد، این فضا فضایی است كه وزارت ارتباطات فقط میتواند كار را هدایت كند و عملا بخش خصوصی است كه میتواند كار را پیش ببرد.
نقطه تماس مجلس با بخش خصوصی كجاست؟
اتفاقاً این بحث خوبی است كه مطرح و بررسی شود، ببینید بخشِ خصوصی مرتبط با ما بیشتر جزیرهای است، مثلاً بیش از چهار هزار دفتر خدمات ارتباطی هست كه انجمنی دارند كه پیگیر مسائل خود هستند. PAPها یازده تا هستند كه سندیكا دارند. شركتهای تولیدكننده مخابراتی هم به همین ترتیب. ISP ها همینطور. نظامصنفی هم در این حوزه فعال است و كارهایی میكند، ولی به نظرم اگر نظام صنفی جایگاه مناسبی پیدا كند و با بقیه هم ارتباط بگیرد میتواند بهترین جایگاه تمركز و انسجام باشد، البته نظام صنفی نباید ساختار دولتی پیدا كند، این نگرانی هست كه چون حكم رئیس آن را رئیسجمهوری میدهد مبادا ساختار دولتی پیدا كند، هرچند با آقای رحمتی ملاقات داشتم و فكر میكنم فرد مسلطی هستند كه میتوانند از پس كار برآیند. البته موضوع مهم دیگری هم هست اینكه ما میدانیم مجلس افراد كافی متخصص IT ندارد و چه بسا در دورههای آتی اصلاً هم نباشد، راه حل دیگر این است كه این تشكلها هم وارد سیاستگذاری شوند و افراد مناسبی را به مجلس بفرستند، به هرحال كسی باید در مجلس باشد كه حرف این بخش را منعكس كند و طبعاً نسبت به صنف متعهد باشد و كارهایشان را پیگیری كنند، البته منافع این صنف در واقع منافع كشور خواهد بود. امیدوارم این راه شكل بگیرد و افرادی از بخش خصوصی كرسیهای مجلس را تصاحب كنند.
از دید شما موضع نظام صنفی در بحث انتخاب وزیر چطور بود؟
من این بحث و موضعها را دنبال میكردم؛ ببینید آقای تقیپور را به ما معرفی كردند كه فردی است كه از نظر شخصی موجه است و به IT نیز آشناست و كار كرده است، باید حمایتش كنیم و به او بگوییم ما این دغدغهها را در دولت قبلی داشتیم و الآن هم داریم، نظامصنفی هم موضع خوبی گرفت.
البته نظام صنفی حتی پیشنهاد مشخصی برای معاونت وزیر را هم ارائه كرد...
من معتقدم مدیر باید مستقل باشد و برای انتصاب زیردستانش تحت فشار نباشد. افرادی را باید انتخاب كرد كه با بخش خصوصی در تعامل باشند نه تقابل، تا اینكه بسترساز فعالیت آنها شود.
انتظار شما به عنوان رئیس كمیته مخابرات مجلس از دوره جدید وزارت ارتباطات چیست؟
اكنون كه فضای خوبی در حوزهICT كشور ایجاد شده انتظار از وزیر جدید ارتباطات این است كه فضا را تقویت و بهرهبرداری كند. امیدواری بخش خصوصی با روی كار آمدن آقای تقیپور بیشتر شده است. كاری كنند كه این انتظارات در حد منطقی برآورده شود. تصور میكنم ایشان از عهده این كار برآیند و فضای تنش و تهدید به فضای رفاقت و رقابت سالم تبدیل شود. مجموعه تنظیم مقررات باید تقویت شود. هم كمیسیون تنظیم مقررات و هم سازمان تنظیم مقررات باید دارای مدیران خوشفكر باشند. البته آقای خسروی مدیر توانمندی هستند. در بسیاری از موارد و شرایط پیشآمده خود ایشان هم متأثر بودند و متأسف؛ بسیاری موارد مجبور بودند نظر خود را كنار بگذارند و تابع وزیر باشند. به طور كلی هر وزیری باید استقلال رگولاتوری را حفظ كند. استقلال هم به این معناست كه اعضای كمیسیون تنظیم مقررات، از اعضای جهتدار یا اپراتورها نباشند. همین الآن شركت مخابرات ایران دو عضو در كمیسیون تنظیم مقررات دارد كه كاملاً نقض غرض است.
مجلس و فیلترینگ
به نظر میرسد ما هنوز هم مدل مناسبی در فیلترینگ اینترنت نداریم و در حال سعی و خطا هستیم.
مباحث فیلترینگ در همه كشورها هست حتی اگر دولتها هم نكنند خانوادهها اینكار را میكنند؛ البته این ردهبندی دارد ما خیلی جاها نمیتوانیم خود را با كشورها مقایسه كنیم چون هنجارهای ما با بقیه كشورها تفاوت دارد. مثلاً جایگاه تقدسی كه خانواده در ایران دارد در آلمان وجود ندارد. بحث فرهنگی موضوع بحث ما نیست ولی به عنوان نماینده مجلس باید بگویم افراط و تفریط در آن زیاد میشود...
شما خودتان هم در كمیته فیلترینگ حضور دارید؟
بله، من مدتی است كه حضور دارم. با قانون جدید جرایم رایانهای كمیتهای 12 نفره شكل گرفت كه جایگزین آن كمیته 3 نفره شد. موضوع كار این كمیته تعیین محتوای مجرمانه است. اعضایی هم از كمیسیون صنایع و كمیسیون قضایی در آن حضور دارند. از كمیسیون صنایع من معرفی شدم. این كمیته بیشتر در حال تعیین ساختار و آییننامه داخلی و كارگروههاست. اما چیزی كه اجرا میشود فعلا بر مبنای ساز و كار قبلی است. اختیارات قضات دادگستری و دادستانی هم از آنها سلب نشده، یعنی مسیر قضایی قبلی هست. این كمیته محتوای مجرمانه را تعیین میكند.
در مورد كمیته قبلی انتقادات فراوانی مطرح بود و اتفاقاتی هم میافتاد، مثلاً زمانی سایت تكفا هم فیلتر شده بود كه نهاد دوم آی.تی كشور است. حالا با این كمیته پیشبینی میكنید سهو و خطا كمتر شود؟
بالاخره این مجموعه اعضای سیاسی، فرهنگی و قضایی دارد. فكر میكنم این مجموعه موفقتر عمل میكند.
اتفاقا بعضی معتقدند سختگیرانهتر خواهد شد، چون اگر در موردی اختلاف سلیقه باشد به جای مسامحه معمولاً سختگیرانهتر عمل میشود ...
نه ببینید معیارهای تعیین مصادیق، معیارهای شرعی و قانونی است. معیارهای ما با معیارهای كشورهای دیگر متفاوت است. دوستان باید این را هم در نظر بگیرند. بعضی وقتها ما فراتر از قانون فكر میكنیم یا مثلا مقایسه میكنیم و این انتظار بجا نیست كه ما خود را با اروپا مقایسه كنیم. یك بحث، موضوع اخلاقی است كه جای بحث زیادی ندارد، اكثرا با آن موافقند كه فضای اخلاقی باید مناسب باشد. مسایل زیادی مطرح است. برای مثال میگوییم فیلم مستهجن را باید حذف كنیم، زمانی هم میگوییم تصاویری كه مخصوص كار پزشكی و علمی هست نیز باید حذف شود، آیا درست است؟ یا میتواند بطور خاص در دسترس متخصصین قرار بگیرد؟ بعضی مسایل هم امنیتی سیاسی است كه خوب كشورها نمیتوانند آن را به خطر بیندازند. ما هم به عنوان كسانیكه در IT فعالیت داریم اعتقاد داریم امنیت كشور منتهی میشود به امنیت اداری، اقتصادی و...
شما معتقدید بسیاری از این تفكرات باید مورد بازبینی قرار گیرد؟ مثلاً اگر دیدیم در فیلترینگ به نتیجه نرسیدیم باید در مورد آن بازبینی كنیم؟
كاملاً اینطور است، ببینید پایه این مسایل فرهنگ است و اگر به آن توجه نكنیم دچار مشكل اساسی اجتماعی میشویم. هرچند بحث فیلترینگ لازم است و كسی منكر آن نیست، ولی شاید لازم است مورد بازبینی قرار بگیرد.
عكس: آرش عاشورینیا