اگرچه عموم مردم از بین فواید و نقش­های ICT  معمولاً سرعت عمل و سهولت دسترسی به اطلاعات را بیشتر از سایر نقش­های آن حس می­كنند ولی باید اذعان نمود كه در جوامعی همچون جامعه كنونی ما كه در میان راه توسعه هستیم، اگر نگوییم نقش شفاف‌سازی ICT از دو نقش فوق­الذكر برتر و مهم‌تر است، حداقل می­توان به جرأت ادعا نمود كه برای شفاف­سازی امور، تنها صنعت و وسیله­ای كه به سرعت می­تواند نكات ابهام­آمیز قوانین، بخشنامه­ها، آیین­نامه­هاو دستورالعمل­های پیچیده اداری را برطرف نماید ICT  است. 

نگارنده، كه سال‌هاست در پروژه­های مختلف با فرآیندهای پیچیده دیوان‌سالاری كشور و مجموعه­های دولتی پرمراجعه مردم، از دستگاه‌های اجرایی و سازمان­های دولتی گرفته تا محاكم قضایی و بازرسی­ها آشنایی كامل و وافی دارد، بر این باور است كه در مسیر توسعه كشور یقیناً برطرف نمودن این پیچ‌و‌خم­های اداری كه گاه اعمال قوانین، با استفاده از یك تغییر و تبصره توسط یك كارمند یا مجری قانون می­تواند صدها هزار، میلیون­ها و یا میلیاردها ریال را جابجا نماید هیچ‌گاه قابل حل نمی‌باشد مگر آنكه با استفاده از ابزارهای موجود در ICT  بتوان این مسیرها را شفاف نمود. 

حتماً تا به‌حال با این جمله معروف «طبق مقررات بلامانع است» كه در اغلب فرامین دولتی مدیران به زیردستان خود نوشته می­شود برخورد كرده­اید و شاید بارها از خود سؤال كرده­اید كه مگر این مدیر خود از قوانین و مقررات مربوطه آگاهی ندارد كه از زیردست خود می­خواهد طبق مقررات انجام دهد و یا مگر زیردستان این مدیر می­توانند بدون رعایت قانون نسبت به انجام و یا عدم انجام كار شما اقدام نمایند؟ اجازه دهید صراحتاً عرض نمایم كه استفاده از چنین جملات مبهم و كلی، در اكثر موارد همان آفتی را در پی دارد كه در بالا بدان اشاره شد. 

چرا كه تعیین اینكه طبق مقررات می­باشد یا نه، دست مجریان را در اینكه بخواهند برای  عدم انجام كار شما به قوانین استناد كنند كه نخواهند كار شما، انجام شود و یا برعكس به تبصره­ها و موادی استناد كنند كه می­تواند در حل مشكل شما چاره­ساز باشد، باز می‌گذارد. چندی پیش از یكی از دوستان قدیمی كه مدت­ها از مدیران اجرایی كشور بودند جمله­ای را شنیدم كه برایم جالب ولی تلخ بود. ایشان گفتند: «نگرش به اجرای قوانین در كشور ما بر 2 شكل است: 1 - كار مردم را انجام دهید مگر آنكه به حكم قانون منع شده باشید. 2 - كار مردم ر انجام ندهید مگر آنكه به حكم قانون مجبور باشید.» اگر به كنه این جمله فكر كنید و بخواهید بدانید كه چگونه می‌توان این چاقوی دو لبه را پیوسته در جهت مثبت انجــام امـور، آن هم در مسیر قـانون و  بـرای تـوسعـه كشـور استفـاده كرد، هیچ راهی بجـز آنكه قـوانین شفاف­سازی شوند، وجود ندارد.

لذا باید اذعان نمود، امروزه كه فرهنگ استفاده از ICT  در كشور روزانه در حال گسترش می­باشد و ابزارهای اطلاع­رسانی در حوزه ICT  كم‌كم در دسترس عموم مردم و خانواده­ها قرار می­گیرد، بهترین زمان برای شفاف­سازی امور است. اگر بخواهیم برای آن دسته از تصمیم­گیران و مدیران ارشد كشور كه مجالی برای خواندن این نگارش یافته­اند مثال­های عملی زده باشیم، به برخی از نمونه­های كاربردهای ICT برای شفاف­سازی امور به شرح زیر اشاره می­نماییم.

شفاف­سازی قوانین و دستورالعمل­ها
 1 - كلیه قوانین و دستورالعمل­های موجود در سایت اطلاع­رسانی آن سازمان قرار گیرد.
 2 - امكان جست‌وجو برحسب عنوان، متن و یا كلمه در سایت قرار داده شود.
 3 - تعدادی از سؤالات متداول مراجعه‌كنندگان همراه پاسخ كامل و وافی مستند به قوانین در محل جداگانه­ای در سایت قرار داده شود.
 4 - كلمات اصلی در متن قوانین و دستورالعمل­ها بطور كامل تشریح شود.
 5 - نحوه دقیق انجام فرآیندهای اداری در آن سازمان مكتوب شده اعلام گردد.
 6 - كلیه مستندات و مدارك مورد نیاز انجام فرآیندهای اداری مذكور نیز در قالب نمونه­های مورد پذیرش اطلاع‌رسانی شود.

جمله زیبایی كه در یكی از مجموعه­های دولتی، بر در و دیوار آن زده­اند كه «هر آنچه را كه انجام می‌دهیم، مكتوب می­كنیم و هر آنچه را كه مكتوب می­كنیم، انجام می­دهیم» فارغ از اینكه در همان اداره اجرا می­شود یا خیر و نگارنده در مقام قضاوت و یا گله و شكایت در این مجال نیست، اما مشخصاً همین هدف را دنبال می­كند كه اگر بتوانیم عمل خودمان را عیناً مكتوب كنیم یعنی عملكرد ما شفاف و مطابق قوانین است  و اگر چیزی را مكتوب كردیم لازم است بطور شفاف  بر طبق قانون باشد كه باز هم نهایتاً باید اجرا كنیم.

اگر نگاهی به لیست سازمان­ها، ادارات، شركت­ها و مجموعه­های دولتی كه اكثر مردم روزانه به آنها مراجعه دارند بیاندازیم، خوشبختانه اكثر آنها دارای سایت‌های اطلاع­رسانی می­باشند و معمولاً تلاش كرده­اند كه قوانین و مقررات خود را بر روی سایت اطلاع­رسانی نمایند؛ ولی مع­الوصف، هنوز بسیاری از موارد مانند آنچه در بالا ذكر كردیم  هست كه می­تواند به این سایت­ها اضافه شود كه امید است مسئولین عالی رتبه در انجام آن امر، مساعدت نمایند. برخی از این سایت­ها صرفاً به معرفی مدیران، نشریات، اخبار و اسم و آدرس بسنده كرده­اند و هیچ اثری از قوانین و دستورالعمل­ها و بخش‌نامه­ها در آن دیده نمی­شود كه لازم است اصلاح گردند.

در پایان اجازه دهید به مدیران سازمان‌ها و دوایر دولتی توصیه كنم: - حضور یا عدم حضور ارباب رجوع - اینكه كدام كارمند با مدیر در مورد پرونده مراجعین شما تصمیم­گیری می­كند - وجود توصیه­های شفاهی و یا كتبی از مقامات آن سازمان و یا اداره - جنسیت ،  ظاهر ،  سن و ساعت مراجعه ارباب رجوع - شرایط روحی و موقعیت كارمند مربوطه در نتیجه انجام یا عدم انجام آن مؤثر است، بدانید كه برای شفاف­سازی امور در زیرمجموعه تحت نظارت شما، راهی بسیار دراز در پیش دارید و این نشانگر آنست كه در مجموعه تحت مدیریت شما هنوز قانون بطور شفاف و صددرصد اجرا نمی‌شود. به امید آن روز كه سهولت و سرعت در انجام امور ملاك اصلی  میدان رقابت در خدمت‌رسانی به مردم باشد. ان‌شا‌الله.

مدیر شركت فناوری اطلاعات آریا و رئیس اسبق انجمن شركت‌های اینترنتی ایران