عرصه  فناوری اطلاعات و ارتباطات را چه یك زمینه علمی محض بدانیم و چه بستری برای فعالیت‌های اقتصادی و تجاری و یا مقوله‌ای از جنس مدیریت توسعه، در هر صورت این واقعیت امروز كاملا عیان است كه امروز در كشورمان در این عرصه دچار بحرانیم. نهادها و دستگاه‌های متنوع و رنگارنگی كه زمانی هر كدام پاره‌ای از فعالیت‌های این بخش را به‌عهده داشته، یا دسته‌كم علاقه‌مند و مدعی بودند، اكنون در سكوت خبری به‌سر می‌برند و بعضی‌ها هم البته میدان را واگذار كرده و به وادی دیگری كوچ كرده‌اند؛ از طرح‌ها و پروژه‌های پر آب‌و رنگ و جنجالی خبری نیست، و ایده‌هایی كه قصد خلق شكل جدیدی از «اینترنت» را داشتند رو به افول نهادند؛ دیگر كسی از طرح‌های گذشته و بركات و دستاوردهای آنها سخن نمی‌گوید و نیز لزومی به پاسخ‌گویی در مورد چندوچون و نتیجه این پروژه‌ها نمی‌بیند؛ شاخص‌های كمی و كیفی جهانی و منطقه‌ای در بخشICT برای كشورمان چندان جالب توجه نیست، و گاه موجب تعجب یا سرافكندگی است، چرا كه نشان می‌دهد در عین مطرح شدن موضوع چشم‌انداز بیست ساله توسعه در ایران، سرعت حركت و رشدمان در این بخش غالبا از همسایگانمان كمتر است. 

مشكل در كجاست؟ 
پس از تحرك و نشاطی كه چندین سال قبل در حوزه فاوا شاهد آن بودیم، به‌تدریج این عرصه رو به ركودی نسبی گذاشته كه هرچند تا مدتی برخی مدیران آن را رد می‌كردند، اما دیگر كسی منكر آن نیست. براستی علت این ركود و بحران چیست؟ و چرا زمانی كه فناوری اطلاعات و ارتباطات بیش از گذشته در خدمت رفع موانع توسعه‌ای و نیز در خدمت تسریع رشد و ثبات به كار گرفته می‌شود (چنان‌كه در تلكام 2009 در ژنو نیز به‌عنوان محوری اساسی مورد تصریح قرار  گرفت) در كشور ما این بخش رو به فربه شدن نمی‌گذارد؟

بررسی این سوال را می‌توان از دیدگاه‌های گوناگون پی گرفت و البته توجه به نظام اجرایی در كشور، قاعدتا بدیهی‌ترین و دم‌دست‌ترین گزینه موجود در این مسیر است؛ اما مناسب می‌دانم در اینجا قدری سنت‌شكنی كنیم و راه همیشگی را كنار بگذاریم. واقعیت این است كه علیرغم انتقادات موجود بر دستگاه‌ها و مدیران اجرایی، آنچه مغفول می‌ماند، نظام قانون‌گذاری و تصمیم‌گیری(و نظارت) است كه بدون توجه به‌آن، هر فرایند برنامه‌ریزی و اجرا، سترون خواهد شد. 

جایگاه مجلس در عرصهIT 
به‌نظر می رسد نقش پارلمان در مدیریت بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات كشور، در عین آنكه نقشی ذاتا مهم و موثر است، اما در عمل ناشناخته یا كم‌اثر بوده، و گاه نیز كم وبیش راه به بیراهه برده است. نخستین واقعیت در این زمینه، توجه به این نكته است در چند سال اخیر همواره تحرك در حوزهICT كشور با تحرك و جنبش در بخش تخصصی در پارلمان ملازم بوده، بدین معنا كه متناسب با فعالیت‌های تخصصی مجلس( متمركز در كمیته مخابرات وابسته به كمیسیون صنایع) شاهد فعالیت و نشاط در فضای این صنعت بوده‌ایم(و البته بالعكس نیز هم)، این نكته لزوم تقویت بخش تخصصی ICT در مجلس را یادآوری می‌كند كه البته ساز و كار مناسب آن نیز باید اندیشیده شود.

از حدود سه سال پیش كه رئیس كمیته وقت مخابرات مجلس(صادق‌زاده، چهره ICT سال 1386) سخن از طرح تشكیل كمیسیون مستقلICT  در مجلس به میان آورد، تاكنون كه رئیس فعلی این كمیته (علی مطهری) به آن چندان امیدوار نیست، زمانی طولانی گذشته، اما به‌نظر می رسد هنوز قدمی به جلو نرفته‌ایم. نكته دوم، توجه به یك سهل‌انگاری رایج (و حتی یك بیماری) در ادبیات این صنعت است، تقریبا همه ما بارها دیده‌ایم كه مدیران اجرایی این حوزه همواره در ارائه دستاوردهای خود، فقط آمار و ارقامی از واگذاری تلفن همراه و ثابت و نصب آنتن BTS و ... رو می‌كنند كه گویا تمامی این عرصه در همین مباحث تكراری خلاصه شده است و بس، و این ابتدای انحراف است. باید از این مدیران بپرسید كه از این پس و با واگذاری مخابرات به بخش خصوصی، دیگر سخنی برای به رسانه‌ها نخواهند داشت؟

متاسفانه این نگاه عمیقا غلط در پارلمان ما نیز حاكم است، چرا كه به میزانی كه از مشكلات ناتمام این موضوعات تكراری در مجلس پرس‌وجو و بازخواست شده، از مثلا توسعه متوازن اینترنت، برنامه‌ریزی برای كاربردهای فناوری‌های نوین در سطح جامعه، بانكداری الكترونیك، تجارت الكترونیك، آموزش الكترونیك، سلامت الكترونیك و ده‌ها مورد مهم دیگر سوال و پرسشی به میان نیامده و این، نگرانی عدم آشنایی فضای حاكم بر پارلمان و مهم‌تر از آن هیئت رئیسه را تشدید می‌كند. مجلس و مدیریت آن با درك صریح نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه پایدار كشور می‌تواند به یاری كارشناسان و بخش خصوصی و نیز بازوی مركز پژوهشی خود، طرح‌ها و لوایح را با این ابزار وفق دهد و در حقیقت الگویی از توسعه دانایی‌محور را در عمل پیاده نماید؛ تردیدی نیست كه آشنایی قانونگذاران مجلس‌نشین با مزیت‌های نسبی كشورمان در برخی زیربخش‌های ICT عزم این نهاد را در عنایت هرچه بیشتر به فاوا جزم خواهد كرد تا دسترسی به اهداف توسعه‌ای میان‌مدت و بلندمدت تسهیل گردد. 

آیا مجلس به این مهم توجه خواهد كرد؟ 
گفت‌وگوی ویژه این شماره ماهنامه دنیای كامپیوتر و ارتباطات با علی مطهری رئیس كمیته مخابرات مجلس شورای اسلامی است و آنچه در این نوشتار خواندید، در دل این مصاحبه مندرج است كه پیشنهاد می‌كنم آن را مطالعه كنید. مطهری خود البته به این واقعیت اذعان دارد و برای رفع دغدغه‌های موجود نیز تلاش مبذول می‌دارد. از این طریق می‌توان به نقطه‌ای رسید كه مجلس باز نقطه تحرك و تحول و نشاط در حوزهICT شود، هرچند رئیس كمیته مخابرات مجلس معتقد است كه این فرایند باید در وزارت ارتباطات متمركز شود.